Quản lý giết mổ gia súc ở Hải Phòng: Áp lực từ hàng nghìn cơ sở nhỏ lẻ

Trong chuỗi cung ứng thực phẩm, khâu giết mổ gia súc, gia cầm đóng vai trò đặc biệt quan trọng, là giai đoạn chuyển từ nguyên liệu sống sang thực phẩm tiêu dùng; nếu không được quản lý chặt chẽ, khâu này có thể trở thành nguồn phát sinh mầm bệnh, gây ô nhiễm.

Tại Hải Phòng, một trong những trung tâm kinh tế lớn của cả nước, tốc độ đô thị hóa nhanh, nhu cầu tiêu thụ thực phẩm ngày càng gia tăng nên việc quản lý giết mổ gia súc, gia cầm trên địa bàn là thách thức không nhỏ đối với cơ quan quản lý nhà nước.

Nhiều bất cập

Theo Chi cục Thủy sản, Chăn nuôi và Thú y (Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hải Phòng), hoạt động giết mổ gia súc, gia cầm trên địa bàn bao gồm hai hình thức là giết mổ tập trung và giết mổ nhỏ lẻ.

Theo thống kê, hiện Hải Phòng có 2.181 cơ sở giết mổ; trong đó có 9 cơ sở giết mổ tập trung và 2.172 cơ sở, hộ dân giết mổ nhỏ lẻ.

Các cơ sở giết mổ tập trung tại các xã, phường nội thành, nội thị như: An Biên, Kiến An, An Phong, Nam Đồ Sơn, Cát Hải, Thạch Khôi, Mao Điền, Chu Văn An và đã được đầu tư xây dựng đảm bảo điều kiện vệ sinh thú y về trang thiết bị, xử lý chất thải, quy trình giết mổ, nước sử dụng trong giết mổ, quy trình vệ sinh và được cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm.

Đồng thời, có sự kiểm soát giết mổ của cán bộ thú y, được kiểm tra trước và sau giết mổ theo quy trình, giúp kiểm soát dịch bệnh, ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh bùng phát, lây lan trên đàn gia súc, gia cầm, cung cấp nguồn thực phẩm đảm bảo an toàn cho tiêu dùng của người dân thành phố.

Tuy nhiên, công suất hoạt động chưa được khai thác hiệu quả như thiết kế. Thực tế giết mổ ở các cơ sở này chỉ vào khoảng 600 đến 700 con lợn/ngày (tương đương khoảng 60 – 70 tấn thịt lợn) và khoảng 5.000 đến 7.000 con gia cầm/ngày (tương đương khoảng 15 – 16 tấn thịt gia cầm).

Các sản phẩm sau giết mổ cơ bản đáp ứng đủ nhu cầu của nhân dân thuộc khu vực nội thành, các bếp ăn tập thể, khu công nghiệp, trường học, bệnh viện.

Các cơ sở, hộ kinh doanh giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ lẻ như: Giết mổ lợn, trâu bò, gia cầm và gia súc khác phân bố ở khu vực nông thôn và các chợ, không được kiểm soát giết mổ theo quy định.

Các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ chỉ do 1 hộ gia đình tổ chức với quy mô chỉ từ 1 đến 5 con/ngày; có diện tích chật hẹp; không phân chia khu sạch và khu bẩn riêng biệt; việc truy xuất nguồn gốc gặp khó khăn, phần lớn các hộ giết mổ không có sổ theo dõi nhập động vật, xuất sản phẩm động vật; không lưu giữ hóa đơn, chứng từ mua bán.

Sau khi giết mổ, sản phẩm thịt được phân phối trực tiếp đến các chợ dân sinh hoặc các chợ cóc, chợ tạm, tiềm ẩn nguy cơ lây lan dịch bệnh và mất an toàn thực phẩm.

Ông Vũ Văn Hoạt, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, Chăn nuôi và Thú y cho biết, hiện việc giết mổ gia súc, gia cầm trên địa bàn vẫn còn bộc lộ nhiều tồn tại như tập quán chăn nuôi phân tán, nhỏ lẻ còn chiếm tỷ lệ cao, kéo theo số hộ kinh doanh giết mổ nhỏ lẻ trong khu dân cư còn nhiều.

Các điểm giết mổ nhỏ lẻ nằm xen kẽ trong các khu dân cư không đảm bảo vệ sinh thú y, an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường. Các hoạt động giết mổ tập trung chủ yếu từ 3 – 5 giờ sáng, cả những ngày nghỉ, ngày lễ, Tết trong khi biên chế cán bộ thú y được giao để thực hiện kiểm soát giết mổ còn hạn chế, việc kiểm soát giết mổ gặp nhiều khó khăn.

Hoạt động kiểm tra chỉ dừng lại ở kiểm tra cảm quan bằng mắt thường, dựa vào chuyên môn của cán bộ thú y, không có thiết bị, máy móc kiểm tra nhanh nên khó khăn trong kiểm tra, kịp thời phát hiện những vi phạm về an toàn thực phẩm như ô nhiễm vi sinh, nhiễm mầm bệnh, tồn dư hóa chất độc hại đòi hỏi phải xét nghiệm. Qua kiểm tra tại một số cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, cho thấy còn trên 50% cơ sở chưa đảm bảo yêu cầu vệ sinh thú y theo quy định Luật Thú y.

Cũng theo lãnh đạo Chi cục Thủy sản, Chăn nuôi và Thú y, hiện việc triển khai xây dựng cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung theo quy hoạch gặp nhiều khó khăn do chính sách về đất đai, giải phóng mặt bằng xây dựng cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung chưa thực sự thu hút các nhà đầu tư; hoạt động kinh doanh giết mổ gia súc, gia cầm tập trung đầu tư vốn lớn, thời gian thu hồi vốn chậm, thường xuyên phải khắc phục, sửa chữa, nâng cấp; việc xử lý chất thải có nhiều khó khăn. Cùng đó, tại Hải Phòng, các điểm giết mổ khó xác định được địa điểm quy hoạch và triển khai xây dựng theo quy chuẩn 01-150:2017/BNNPTNT.

Bà Vũ Thị Chinh, Giám đốc điều hành Cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung của Công ty cổ phần Xây dựng và Thương mại Hoàng Long, phường Thạch Khôi chia sẻ, năm 2022, Ủy ban Nhân dân tỉnh Hải Dương (cũ) đã quyết định di dời cơ sở giết mổ của doanh nghiệp đến địa điểm khác. Tuy nhiên, đến tháng 5/2026, diện tích dự định di dời đến của cơ sở vẫn chưa được giải phóng mặt bằng xong nên cơ sở không hoạt động được.

Bà Chinh đề nghị chính quyền các cấp sớm giải phóng mặt bằng cho doanh nghiệp để sớm đưa cơ sở giết mổ hoạt động trở lại phục vụ cho nhân dân.

Một nguyên nhân nữa dẫn đến những bất cập trong quản lý giết mổ gia súc, gia cầm là do nhận thức chưa cao của cả người tiêu dùng và chủ cơ sở, hộ dân nhỏ lẻ. Hệ thống một số chợ đầu mối, chợ dân sinh xuống cấp, hệ thống chợ tạm, chợ cóc hoạt động tự phát.

Theo quy định của Luật Thú y, không thực hiện kiểm dịch nội tỉnh, từ đó gây khó khăn trong công tác kiểm soát, truy xuất nguồn gốc gia súc, gia cầm nhập vào cơ sở giết mổ.

Siết chặt quản lý

Theo quy hoạch phát triển của thành phố Hải Phòng, định hướng đến năm 2050, trên địa bàn thành phố có 55 cơ sở giết mổ động vật tập trung; thực hiện giết mổ dây chuyền công nghiệp/giết mổ treo, bán công nghiệp nhằm đáp ứng 100% nhu cầu giết mổ trên địa bàn, trong đó có 9 cơ sở giết mổ động vật tập trung (đã thực hiện giai đoạn 2016-2020); từng bước xóa bỏ 100% các hộ kinh doanh giết mổ nhỏ lẻ trên địa bàn thành phố.

Tuy nhiên, đến nay, số lượng cơ sở giết mổ tập trung theo quy hoạch còn ít, khó khăn trong xây dựng cơ sở mới, một số cơ sở đã xây dựng hết thời hạn quy hoạch, phải di dời sang địa điểm mới nhưng không tìm được vị trí phù hợp.

Để xây dựng được các điểm giết mổ tập trung, ông Vũ Văn Hoạt, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản, Chăn nuôi và Thú y cho biết chi cục đã thường xuyên tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn các cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư xây dựng cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung đến các tổ chức, cá nhân có nhu cầu, năng lực xây dựng cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm tập trung.

Trong khi đó, hằng năm đã triển khai giám sát vệ sinh thú y tại các cơ sở giết mổ tập trung, kiểm tra các chỉ tiêu ô nhiễm vi sinh vật trong sản phẩm sau giết mổ nhằm đánh giá, hướng dẫn các cơ sở giết mổ thực hiện vệ sinh thú y theo quy định, phát hiện và xử lý các trường hợp không đảm bảo vệ sinh thú y nếu có.

Để tăng cường quản lý về giết mổ gia súc, gia cầm, Hải Phòng tiếp tục kiện toàn, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý an toàn thực phẩm, nhất là hệ thống cơ quan chuyên ngành thú y.

Ủy ban Nhân dân cấp xã tăng cường quản lý hoạt động giết mổ gia súc, gia cầm, nhất là hoạt động giết mổ nhỏ lẻ, không để phát sinh thêm và kiên quyết chấm dứt hoạt động giết mổ nhỏ lẻ không đảm bảo vệ sinh thú y, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.

Hải Phòng cũng sẽ bố trí quỹ đất, tạo điều kiện thuận lợi nhất để thu hút các doanh nghiệp đầu tư, xây dựng mạng lưới cơ sở giết mổ tập trung. Thành phố sẽ triển khai ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc sản phẩm; đầu tư thiết bị kiểm nghiệm nhanh tại các cơ sở giết mổ.

Để đảm bảo an toàn thực phẩm, Hải Phòng sẽ đầu tư xây dựng hệ thống chợ đầu mối và chợ kinh doanh thực phẩm tập trung, bảo đảm điều kiện vệ sinh thú y và an toàn thực phẩm, từng bước xóa bỏ các chợ tạm, chợ cóc tự phát. Đồng thời tăng kiểm soát nguồn gốc và chất lượng thịt gia súc, gia cầm lưu thông trên thị trường.

Ngoài ra, tổ chức kiểm tra định kỳ và đột xuất tại các chợ, cơ sở kinh doanh thực phẩm; kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp kinh doanh sản phẩm không có dấu kiểm soát giết mổ, không có tem kiểm tra vệ sinh thú y hoặc không chứng minh được nguồn gốc xuất xứ theo đúng quy định pháp luật./.

Mạnh Tú

Nguồn: TTXVN