Gia cầm: Trụ cột mới của ngành protein động vật

(Người Chăn Nuôi) – Gia cầm đang trở thành một trong những ngành hàng protein có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Chi phí sản xuất tương đối thấp, chu kỳ nuôi ngắn, hiệu quả sử dụng thức ăn cao và khả năng thích ứng với xu hướng tiêu dùng lành mạnh, bền vững đang tạo lợi thế lớn cho các sản phẩm từ gia cầm.

Gia cầm ngày càng tiến gần vị thế trung tâm

Thị trường protein động vật đang bước vào một giai đoạn chuyển dịch đáng chú ý, trong đó gia cầm nổi lên như nhóm có tốc độ tăng trưởng mạnh nhất. Theo dự báo, tiêu thụ thịt gia cầm toàn cầu dự kiến tăng khoảng 21% trong thập kỷ tới, cao hơn đáng kể so với thịt bò, thịt heo và thịt cừu. Đến năm 2034, tiêu thụ thịt gia cầm dự kiến đạt khoảng 173 triệu tấn, chiếm tới 62% phần tăng thêm của tổng tiêu thụ thịt toàn cầu.

Hiện nay, gia cầm đang hưởng lợi từ sự thay đổi trong khẩu vị của người tiêu dùng. Tại nhiều thị trường thu nhập cao, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe, môi trường và giá thành thực phẩm, từ đó có xu hướng chuyển một phần nhu cầu từ thịt đỏ sang thịt gia cầm. Nhận định của Triển vọng Nông nghiệp OECD-FAO cho thấy, thịt gia cầm tiếp tục có mức giá tiếp cận tốt, đồng thời có tỷ lệ protein trên chất béo thuận lợi hơn nhiều loại thịt khác. Đến năm 2034, thịt gia cầm được dự báo cung cấp khoảng 45% lượng protein từ các loại thịt trong khẩu phần toàn cầu.

Lợi thế của gia cầm còn nằm ở đặc tính sản xuất với chu kỳ nuôi ngắn giúp doanh nghiệp có khả năng quay vòng vốn nhanh; hiệu quả chuyển hóa thức ăn cao giúp giảm chi phí đầu vào; mô hình sản xuất công nghiệp có thể kiểm soát tốt hơn năng suất, dịch bệnh và chất lượng sản phẩm.

Theo đánh giá, đây cũng là ngành có khả năng đáp ứng tương đối rộng các khác biệt về văn hóa và tôn giáo trong tiêu dùng thực phẩm. So với thịt heo bị hạn chế ở một số thị trường Hồi giáo và Do Thái giáo, hoặc thịt bò chịu ảnh hưởng bởi tập quán, tôn giáo tại một số quốc gia, thì thịt gia cầm có dư địa thị trường rộng hơn. Trong đó, châu Á sẽ tiếp tục là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng. 

2026 được dự báo là năm bản lề của ngành chăn nuôi toàn cầu, khi các chu kỳ sản xuất bước vào giai đoạn điều chỉnh trong bối cảnh kinh tế, dịch bệnh động vật, địa chính trị và xu hướng tiêu dùng tiếp tục biến động. Tuy nhiên, thịt gà là nhóm duy nhất duy trì được đà tăng trưởng thương mại, nhờ nguồn cung xuất khẩu dồi dào từ Brazil và Trung Quốc. Lợi thế về giá thành, khả năng mở rộng sản xuất nhanh và ít chịu rào cản tôn giáo, văn hóa tiếp tục giúp thịt gà giữ vai trò trụ cột của thương mại thịt toàn cầu.

Vai trò quan trọng trong ngành kinh tế nước nhà

Trong bức tranh nông nghiệp Việt Nam, chăn nuôi đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu giá trị sản xuất. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngành chăn nuôi đóng góp khoảng 25,26% GDP của toàn ngành nông nghiệp; trong đó, gia cầm là một trong những ngành hàng có tốc độ chuyển dịch mạnh nhất từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang sản xuất trang trại, công nghiệp và chuỗi liên kết.

Hiện, tổng đàn gia cầm cả nước đạt gần 590 triệu con, đủ khả năng cung ứng khoảng 240.000 tấn thịt gia cầm và gần 22 tỷ quả trứng cho thị trường. Theo đánh giá của Cục Thống kê, chăn nuôi gia cầm vẫn phát triển ổn định, cho thấy vai trò ngày càng rõ của ngành hàng này trong bảo đảm nguồn cung thực phẩm.

Không chỉ tạo ra thịt và trứng, chuỗi gia cầm còn tạo ra một hệ sinh thái kinh tế rộng lớn, bao gồm sản xuất giống, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, vaccine, thiết bị chuồng trại, vận chuyển, giết mổ, chế biến, logistics và phân phối. Vì vậy, tăng trưởng của ngành gia cầm có tác động lan tỏa tới nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế nông nghiệp.

Đặc biệt, thị trường trong nước với quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và nhu cầu thực phẩm tiện lợi ngày càng tăng đang tạo nền tảng tiêu thụ quan trọng. Nếu trước đây thịt gia cầm chủ yếu được bán dưới dạng tươi sống, xu hướng hiện nay đang chuyển dần sang thịt mát, thịt đông lạnh, sản phẩm sơ chế và thực phẩm chế biến. Đây cũng là hướng đi phù hợp với Đề án phát triển công nghiệp giết mổ, chế biến và thị trường sản phẩm chăn nuôi đến năm 2030. 

Không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước, ngành gia cầm Việt Nam vẫn định hướng cho xuất khẩu. Đặc biệt, Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lý khi nằm gần các thị trường tiêu thụ lớn của châu Á. Bên cạnh đó, sản phẩm gia cầm còn có thể tiếp cận các phân khúc Halal nếu đáp ứng được yêu cầu về giống, quy trình chăn nuôi, giết mổ, chứng nhận và truy xuất nguồn gốc. 

Do đó, gia cầm có thể được nhìn nhận không chỉ là một ngành sản xuất thực phẩm mà là một ngành kinh tế nông nghiệp có khả năng kết nối từ đầu vào đến chế biến và thị trường quốc tế.

Tháo gỡ điểm nghẽn để phát triển bền vững

Dù có nhiều lợi thế, ngành gia cầm vẫn đối mặt với không ít thách thức. Virus cúm gia cầm độc lực cao vẫn là rủi ro thường trực, trong khi mật độ chăn nuôi ngày càng tăng có thể làm tốc độ lây lan dịch bệnh nhanh hơn. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng có thể kìm hãm tăng trưởng ngành gia cầm toàn cầu.

Không chỉ vậy, chi phí thức ăn và biến động thị trường hay việc phân mảnh của chuỗi giá trị cũng đang khiến ngành gia cầm không phát huy được hết tiềm năng vốn có. Chưa kể, hiện nay thị trường yêu cầu ngày càng cao về vấn đề môi trường, phúc lợi động vật, sử dụng kháng sinh có trách nhiệm và phát triển xanh. 

Đối với Việt Nam, hướng đi phù hợp được nhận định là thúc đẩy mô hình chăn nuôi an toàn sinh học, tuần hoàn và phát thải thấp, đồng thời tận dụng chất thải chăn nuôi để sản xuất phân bón, năng lượng hoặc các sản phẩm phụ có giá trị. 

Về lâu dài, cần hình thành các vùng chăn nuôi gia cầm tập trung gắn với cơ sở giết mổ, chế biến và vùng nguyên liệu thức ăn; khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã liên kết với hộ chăn nuôi; nâng chất lượng giống và năng suất đàn; tăng cường nghiên cứu vaccine, dinh dưỡng và công nghệ chuồng trại. Cùng đó là xây dựng hệ thống dữ liệu và truy xuất nguồn gốc thống nhất cho ngành gia cầm. Đây là điều kiện quan trọng để kiểm soát dịch bệnh, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở cửa thị trường xuất khẩu.

Cơ hội của gia cầm Việt Nam đang rộng mở, nhưng lợi thế về quy mô thị trường sẽ không tự động chuyển thành lợi thế cạnh tranh. Theo nhận định của Tiến sĩ Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Gia cầm Việt Nam: “Để phát triển bền vững, ngành cần chuyển đổi tư duy từ phát triển sản lượng sang phát triển kinh tế gia cầm dựa trên chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng. Việc tái cấu trúc hệ thống sản xuất, thương mại và mở rộng thị trường xuất khẩu là yêu cầu cấp thiết”. 

Bảo Hân