Với tổng đàn hơn 127.000 con, Đồng Tháp hiện là một trong những địa phương có quy mô chăn nuôi dê lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển của đàn vật nuôi, nguy cơ phát sinh và lây lan dịch bệnh, đặc biệt là bệnh tụ huyết trùng trên dê trong thời điểm giao mùa, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường an toàn sinh học và chủ động phòng bệnh tại các cơ sở chăn nuôi.
Áp lực kiểm soát dịch bệnh
Theo thống kê, Đồng Tháp hiện có tổng đàn dê hơn 127.200 con, đứng thứ hai khu vực ĐBSCL, sau tỉnh Vĩnh Long và chiếm gần 5% tổng đàn dê cả nước. Riêng năm 2025, toàn tỉnh xuất chuồng trên 100.300 con, cung ứng cho thị trường khoảng 2.320 tấn thịt hơi.
Tuy nhiên, quy mô đàn vật nuôi càng lớn thì yêu cầu về quản lý sức khỏe, kiểm soát dịch bệnh và thực hiện an toàn sinh học càng trở nên quan trọng.
Trong đó, bệnh tụ huyết trùng là một trong những bệnh truyền nhiễm cần được đặc biệt quan tâm, nhất là vào thời điểm giao mùa khi các yếu tố bất lợi về nhiệt độ, độ ẩm và môi trường chăn nuôi có thể làm suy giảm sức đề kháng của đàn dê.
Bệnh tụ huyết trùng trên dê do vi khuẩn Pasteurella multocida gây ra. Đây là vi khuẩn có khả năng hiện diện ở đường hô hấp trên của động vật khỏe mạnh, nhưng có thể trở thành tác nhân gây bệnh khi cơ thể vật nuôi bị suy giảm sức đề kháng hoặc chịu tác động của các yếu tố stress.
Các yếu tố nguy cơ thường gặp bao gồm: Vận chuyển dê đường dài; thay đổi môi trường sống; nhập đàn mới nhưng không thực hiện cách ly; mật độ nuôi quá cao; chuồng trại kém thông thoáng, ẩm thấp, tích tụ bụi và khí độc; chế độ dinh dưỡng không bảo đảm; thiếu nước uống sạch.
| >> Thời gian qua, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp đã phối hợp Hội Chăn nuôi và Thú y tỉnh Đồng Tháp tổ chức các hội nghị tuyên truyền, thông tin phổ biến kiến thức qua chuyên mục “Tri thức phục vụ đời sống”, góp phần tuyên truyền đến hội viên và người chăn nuôi về chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước liên quan đến lĩnh vực chăn nuôi, thú y, bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững. |
Đặc biệt, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột trong giai đoạn giao mùa có thể làm gia tăng stress, ảnh hưởng đến cơ chế bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp và tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, gây bệnh.
Bệnh có thể lây truyền thông qua tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp của động vật mắc bệnh, thức ăn và nước uống bị nhiễm khuẩn, cũng như qua các giọt dịch tiết phát tán trong không khí ở phạm vi gần.
Một số động vật sau khi khỏi bệnh vẫn có thể mang vi khuẩn tại đường hô hấp trên, tiềm ẩn nguy cơ trở thành nguồn lây cho những cá thể khác trong đàn.
Về biểu hiện lâm sàng, dê mắc bệnh thường có triệu chứng sốt cao, thân nhiệt có thể đạt 40 – 41°C; mệt mỏi, ủ rũ, giảm hoặc bỏ ăn, chảy nước mắt, nước mũi, ho và khó thở. Khi bệnh tiến triển nặng, vật nuôi có thể bị viêm phổi, nhiễm trùng huyết, rối loạn tuần hoàn và tử vong trong thời gian ngắn.
Đáng lưu ý, bệnh có thể xảy ra ở nhiều lứa tuổi, đặc biệt gây thiệt hại nghiêm trọng nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Vì vậy, người chăn nuôi cần theo dõi sức khỏe đàn dê hằng ngày, chú ý những biểu hiện bất thường về thân nhiệt, hô hấp, khả năng ăn uống và vận động để chủ động phát hiện nguy cơ dịch bệnh.
Bảo đảm an toàn sinh học, chủ động tiêm phòng
Do bệnh tụ huyết trùng có liên quan chặt chẽ đến tình trạng sức khỏe và điều kiện ngoại cảnh của vật nuôi, việc kiểm soát bệnh không chỉ dừng lại ở điều trị khi có dê mắc bệnh, mà cần được triển khai đồng bộ từ khâu quản lý đàn, vệ sinh môi trường đến tiêm phòng vắc-xin.
Thứ nhất, kiểm soát các yếu tố gây stress và cải thiện điều kiện chuồng nuôi. Người chăn nuôi cần bố trí mật độ nuôi phù hợp với từng nhóm dê. Theo khuyến cáo áp dụng trong mô hình chăn nuôi này, diện tích chuồng nuôi nên duy trì khoảng 1,5 – 2 m²/con đối với dê thịt và 2,5 – 3 m²/con đối với dê sinh sản.
Chuồng nuôi cần được thiết kế cao ráo, thông thoáng, có hệ thống thoát phân và nước tiểu hiệu quả. Thường xuyên vệ sinh nền, sàn, máng ăn, máng uống và thực hiện tiêu độc, khử trùng định kỳ bằng các hóa chất sát trùng phù hợp.
Việc kiểm soát độ ẩm, bụi và khí độc như amoniac (NH₃), hydro sulfide (H₂S) có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ niêm mạc đường hô hấp, hạn chế các điều kiện bất lợi làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.
Trong những ngày mưa lạnh, cần có biện pháp che chắn hợp lý, hạn chế gió lùa trực tiếp vào chuồng. Khi thời tiết nắng nóng, cần tăng cường thông thoáng, làm mát mái chuồng và bảo đảm cung cấp đủ nước uống sạch.
Bên cạnh đó, không nên nhập dê từ những cơ sở không rõ nguồn gốc, tình trạng sức khỏe. Dê mới mua về cần được cách ly, theo dõi sức khỏe trong thời gian tối thiểu 21 – 30 ngày trước khi nhập chung đàn. Trong thời gian cách ly, cần kiểm tra tình trạng lâm sàng và thực hiện các biện pháp phòng bệnh theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
Chế độ dinh dưỡng phải bảo đảm đầy đủ, cân đối theo từng giai đoạn sinh trưởng, sinh sản và khai thác. Thức ăn cần sạch, không bị nấm mốc; nước uống phải được cung cấp thường xuyên.
Thứ hai, chủ động tiêm phòng vắc-xin tụ huyết trùng. Tiêm phòng vắc-xin là một trong những biện pháp quan trọng nhằm tạo miễn dịch chủ động, giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế thiệt hại khi dịch xảy ra.
Người chăn nuôi cần xây dựng lịch tiêm phòng định kỳ, phù hợp với tình hình dịch tễ tại địa phương, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của đàn dê.
Cần lưu ý, chỉ tiêm phòng cho dê khỏe mạnh, sử dụng vắc-xin còn hạn, được bảo quản đúng điều kiện và thực hiện đúng liều lượng, đường tiêm theo hướng dẫn kỹ thuật.
Người chăn nuôi nên phối hợp với nhân viên thú y để lựa chọn loại vắc-xin và thời điểm tiêm phù hợp, bảo đảm đàn dê có miễn dịch trước giai đoạn nguy cơ dịch bệnh gia tăng.
Thứ ba, tăng cường giám sát và xử lý sớm khi phát hiện dê nghi mắc bệnh. Khi phát hiện dê có biểu hiện sốt cao, bỏ ăn, ho, chảy nước mũi hoặc khó thở, cần nhanh chóng cách ly cá thể nghi mắc bệnh, hạn chế tiếp xúc với đàn khỏe và thông báo cho nhân viên thú y để kiểm tra, lấy mẫu xét nghiệm khi cần thiết.
Đối với khu vực có dê mắc bệnh, cần tăng cường vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng trại, máng ăn, máng uống và dụng cụ chăn nuôi; kiểm soát người, phương tiện ra vào khu vực nuôi.
Việc điều trị cần được thực hiện sớm theo chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ thú y; không tự ý sử dụng thuốc kháng sinh, đặc biệt cần tuân thủ nguyên tắc sử dụng thuốc thú y có trách nhiệm và thời gian ngừng thuốc trước khi khai thác sản phẩm làm thực phẩm.
Trong điều kiện thời tiết giao mùa diễn biến khó lường, nguy cơ phát sinh bệnh tụ huyết trùng trên dê có thể gia tăng nếu chuồng trại không bảo đảm vệ sinh, đàn vật nuôi chịu nhiều yếu tố stress và công tác tiêm phòng chưa được thực hiện đầy đủ.
Để phát triển chăn nuôi dê theo hướng ổn định và bền vững, người chăn nuôi cần chuyển từ tư duy xử lý khi dịch bệnh xảy ra sang chủ động phòng bệnh, lấy an toàn sinh học làm nền tảng.
Trong đó, quản lý tốt môi trường chuồng nuôi, bảo đảm dinh dưỡng, kiểm soát đàn nhập mới, giám sát sức khỏe thường xuyên và tiêm phòng vắc-xin đúng lịch là những giải pháp có tính quyết định.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa người chăn nuôi, nhân viên thú y cơ sở và cơ quan chuyên môn trong giám sát, phát hiện, xử lý dịch bệnh sẽ góp phần hạn chế thiệt hại kinh tế, bảo vệ thành quả sản xuất và nâng cao tính bền vững của ngành chăn nuôi dê tại tỉnh Đồng Tháp.
TS. THÁI QUỐC HIẾU
Nguồn: Báo Đồng Tháp
