Trước diễn biến xung đột quân sự đang leo thang tại khu vực Trung Đông, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Việt Nam bày tỏ nhiều lo ngại về an toàn hàng hóa và chi phí vận tải leo thang.
Từ ngày 28-2-2026, Mỹ và Israel đã tiến hành cuộc không kích quân sự quy mô lớn tấn công nhằm vào Iran, đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng trong căng thẳng khu vực Trung Đông. Điều này khiến cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Việt Nam đi khu vực này vô cùng lo lắng.
Doanh nghiệp xuất nhập khẩu lo lắng
Ông Phan Văn Có, Giám đốc Marketing Công ty TNHH gạo Vrice cho biết, công ty vừa nhận được thông báo từ các hãng tàu quốc tế đi những cảng khu vực Trung Đông hoặc châu Phi sẽ tạm ngưng nhận hàng mới. Với những đơn hàng đang đi đến gần bến cảng mà không nhập cảng được sẽ chuyển sang quốc gia khác hoặc neo đậu ngoài khơi. Những đơn hàng đã nằm ở cảng chuyển tải thì cũng nằm tại chỗ và chờ thông tin tiếp theo.
Với đơn hàng trong nước, hàng hóa của doanh nghiệp đã đóng và hạ cảng TP.HCM đều đang đứng yên, không thể xuất khẩu.
“Hiện nay các doanh nghiệp gạo, thủy sản cho tới rau củ… đang rất nan giải, nhất là các đơn hàng đi xuất khẩu chưa nhận thanh toán. Với các đơn hàng đã đóng, bốc xếp lên container cũng phải nằm yên tại chỗ, khiến doanh nghiệp tốn chi phí bao bì, bốc xếp, nhân công, bến bãi… Cạnh đó, các đơn hàng khách đã booking (đặt hàng) hiện chưa dám đi vì không liên lạc được với khách, cũng không dám xuất đi thị trường khác”, ông Có nói.
Tương tự, một doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cũng bày tỏ lo ngại lượng hàng đang lênh đênh trên biển và các đơn hàng chưa kịp xuất đi.
“Hiện chúng tôi vẫn đang theo dõi thêm các thông tin từ các hãng tàu và diễn biến của chiến sự. Tất cả các doanh nghiệp xuất nhập khẩu trên thế giới đều mong muốn chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ trở lại bình thường”, vị này chia sẻ.
Về phía doanh nghiệp vận tải, ông Nguyễn Nhật Nguyên, Giám đốc Kinh doanh – Marketing Công ty Vận chuyển Thương mại Biển Xanh (Blue Sea) thông tin, hiện tại tất cả đơn hàng xuất khẩu từ TP.HCM đi những cảng ở Trung Đông (chủ yếu là tuyến đường đi qua eo biển Homuz) bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Do đó, phía công ty đã phải thông báo với khách hàng về việc tạm ngưng nhận đơn hàng đối với đường biển và đường hàng không kể từ thời điểm này, cho tới khi nhận được thông báo mới hoặc khi tình hình chiến sự được kiểm soát.
“Hiện tại mỗi tháng, chúng tôi đang đặt cước đường biển từ TP.HCM Hồ Chí Minh, Hải Phòng đến các cảng Trung Đông khoảng 20-30 container/tháng. Lượng hàng qua Trung Đông chiếm khoảng 15-20% tỉ trọng hàng xuất khẩu, vì thế cũng ảnh hưởng tương đối tới doanh thu của công ty”, ông Nguyên chia sẻ.
Để giảm thiểu thiệt hại cho doanh nghiệp, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) vừa có văn bản đề nghị các hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu, hiệp hội hoạt động trong lĩnh vực logistics theo dõi sát diễn biến tình hình. Đồng thời thường xuyên trao đổi với các cơ quan quản lý nhà nước để thông tin cập nhật đến các hội viên chủ động kế hoạch sản xuất, phương án tổ chức xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa. Qua đó nhằm tránh phát sinh ùn tắc và giảm thiểu các tác động tiêu cực do căng thẳng từ cuộc xung đột giữa Israel, Mỹ và Iran hiện nay.
Doanh nghiệp nghe ngóng và nỗ lực đàm phán
Theo các doanh nghiệp có đơn hàng qua khu vực Trung Đông, trước những tác động ngoại quan từ vấn đề chính trị quốc tế, điều cần làm hiện nay là chờ đợi và nghe ngóng. Ông Phan Văn Có cho biết, hiện nay doanh nghiệp sở hữu nhóm khách hàng lớn của khu vực Trung Đông, vì thế tạm thời mọi hoạt động phải “đứng yên tại chỗ” và chờ đợi thông tin từ khách hàng.
Ảnh hưởng từ chiến sự tại khu vực Trung Đông khiến hàng hóa đứng yên tại chỗ hoặc phải đi đường vòng. Ảnh minh họa: HẠ QUYÊN
Hiện doanh nghiệp cũng đang nỗ lực đàm phán với khách hàng quốc tế về các đơn hàng đang mắc kẹt tại cảng. Theo ông Có, nỗi lo hiện nay là chi phí phát sinh sau thời gian container neo đậu tại các cảng. Với các thị trường khác, ông Có cho hay doanh nghiệp vẫn đang diễn ra bình thường và tập trung khai thác khách hàng mới.
Ông Trần Quốc Mạnh, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Phát triển Sản xuất Thương mại Sài Gòn (Sadaco) thông tin, với thị trường Trung Đông, bản thân doanh nghiệp và một số khách hàng đã chủ động liên hệ đề nghị giãn tiến độ giao hàng để theo dõi thêm diễn biến xung đột.
Dù vậy ông Mạnh vẫn lo ngại, nếu tình hình tiếp tục căng thẳng, chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ chịu nhiều tác động về chi phí vận chuyển, giá dầu và chi phí đầu vào tăng cao.
Lo ngại của ông Mạnh đang tương đồng với bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), khi bà cho rằng thị trường sẽ đối mặt với nhiều rủi ro như cước vận tải biển leo thang, hoạt động vận chuyển gặp nhiều khó khăn vì đổi lộ trình hoặc giá xăng dầu tăng làm đội chi phí sản xuất… Bà Hằng cũng cho biết, hiện hiệp hội đang tổng hợp thông tin từ các doanh nghiệp hội viên về mức độ tác động.
Nhìn nhận ở góc độ vận hành doanh nghiệp vận tải, ông Nguyễn Nhật Nguyên đánh giá, căng thẳng tại eo biển Hormuz đang chuyển từ rủi ro tiềm ẩn sang tác động trực tiếp. Nhiều hãng tàu lớn dừng nhận hàng hoặc đổi tuyến vòng châu Phi.
Đơn cử như MSC tạm ngừng nhận đơn hàng đi Trung Đông, CMA CGM yêu cầu tàu trú ẩn, dừng đi qua kênh đào Suez và chuyển hướng vòng mũi Hảo Vọng, Maersk thì đổi toàn bộ tuyến MECL, ME11 sang hành trình vòng châu Phi.
“Theo tôi, ảnh hưởng chiến sự sẽ không gây thiếu container rỗng nhưng phụ phí xăng dầu, phụ phí kẹt cảng và giá cước vận tải sẽ tăng cao trong 1-2 tuần tới nếu chiến sự vẫn không hạ nhiệt. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến chi phí của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu”, ông Nguyên nói.
Theo ghi nhận từ các doanh nghiệp xuất khẩu, hiện nay một số hãng tàu đã áp dụng phụ phí xung đột khẩn cấp (Emergency conflict surcharge) mức cao nhất lên tới 3.000 USD/container 40 feet và 4.000 USD/container lạnh.
Hầu hết các doanh nghiệp đều thông tin vẫn đang nghe ngóng, chờ đợi thêm thông tin từ bạn hàng và tình hình chiến sự.
Theo ông Nguyễn Nhật Nguyên, không chỉ vận tải đường biển bị ảnh hưởng với chiến sự quốc tế, đường hàng không cũng bị tác động. Nêu ví dụ tại doanh nghiệp, ông Nguyên cho biết công ty cũng đang bị ảnh hưởng, khi các sân bay tại Dubai, Qatar đều là các sân bay trung chuyển lớn, buộc doanh nghiệp phải tìm kiếm các hãng hàng không khác và buộc lòng chấp nhận giá cước vận tải hàng không tăng cao. Hiện các chuyến bay vận tải hàng hóa thường lệ của Qatar Airways kết nối Hà Nội đi Doha cũng đã bị hủy và chưa có kế hoạch chính xác về thời gian hoạt động trở lại.Xuất khẩu đường hàng không cũng gặp khó
Thu Hà
Nguồn: Pháp luật TP. HCM
