Những ngày đầu tháng 1/2026, cái rét như “cắt da, cắt thịt” lại tràn về bao trùm lên những dãy núi, triền đồi. Nhiệt độ tụt dốc, có nơi xuống dưới 5oC, sương muối phủ trắng lối đi. Thế nhưng, khác với những năm trước, năm nay, đi từ vùng thấp Nam Tuấn lên đến vùng cao Lũng Nặm, Tổng Cọt, đâu đâu cũng thấy người dân khẩn trương triển khai các biện pháp để bảo vệ đàn vật nuôi.
Khi nhận thức người dân nâng cao
Theo dự báo của Đài Khí tượng thuỷ văn tỉnh, hai tuần qua, không khí lạnh tăng cường, vùng núi cao có nơi dưới 5oC và xuất hiện băng giá. Sau khi UBND tỉnh ban hành Công điện số 01/CĐ-UBND ngày 6/1/2026 về việc chủ động ứng phó rét đậm, rét hại. Tinh thần chỉ đạo phải triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống đói rét, dịch bệnh; hướng dẫn che chắn chuồng trại, dự trữ thức ăn và tuyệt đối không chăn thả gia súc khi nhiệt độ xuống thấp.
Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi tỉnh Hoàng Thị Hiếu cho biết: Sở Nông nghiệp và Môi trường đã thành lập các đoàn công tác xuống tận các thôn, xóm để “cầm tay chỉ việc”, hướng dẫn bà con kỹ thuật phòng, chống đói, rét. Sau chuyến kiểm tra tại xã Lũng Nặm, Tổng Cọt, Nam Tuấn, Quang Long, Tam Kim, Phan Thanh… cho thấy hầu hết người dân đã làm rất tốt công tác phòng, chống đói, rét cho trâu, bò, chuồng trại được che chắn kỹ càng, thức ăn dự trữ đầy đủ. Không còn hộ nào thả rông trâu, bò ra đồng trong những ngày giá rét. Ngoài rơm rạ, cỏ voi, bà con còn nấu cháo ngô bồi dưỡng cho vật nuôi. Nhờ vậy, đến thời điểm này, toàn tỉnh chưa ghi nhận thiệt hại nào về gia súc do rét.
Hầu hết người dân đều che chắn chuồng trại, đảm bảo kín gió trong giá rét.
Tại xã Tổng Cọt – vùng đất nổi tiếng với sự khắc nghiệt của đá và gió, nhiệt độ ở đây thường dưới mức 3 – 5oC, sáng sớm sương mù dày đặc bao phủ khắp các con đường mòn. Dẫn chúng tôi xem các chuồng trại, ông Sầm Văn Gióng, Bí thư Chi bộ, trưởng xóm Kéo Sỹ chia sẻ: Gần chục năm về trước, dân mình chưa biết cách chăm sóc đâu. Cứ nghĩ trâu, bò nó khỏe lắm, nên kệ nó thôi. Cái rét cắt da, cắt thịt ập đến, mình không chuẩn bị gì, cả xã Tổng Cọt chết hàng chục con trâu, bò. Tài sản lớn nhất mất đi, đau xót lắm.
Ông Gióng nhớ lại, cả xóm Kéo Sỹ có 105 hộ dân đều là chủ quan, không dự trữ thức ăn. Cứ đến tháng Chạp, cây cỏ trên rẫy khô héo hết, trâu, bò không có gì ăn, lại gặp rét nên kiệt sức mà chết. Vài năm trở lại đây, được cán bộ xã hướng dẫn, người dân Kéo Sỹ đã thay đổi hẳn. Ông Gióng khoe, bà con đã trồng được 5 ha cỏ voi – diện tích lớn nhất từ trước đến nay. Bây giờ nhà nào cũng biết cách làm thức ăn dự trữ. Cỏ voi, thân cây ngô mang về thái nhỏ, phơi khô rồi ủ với muối, cho vào túi nilon hoặc đóng thùng để dành, khi trâu, bò ăn no, có sức đề kháng không sợ chết đói chết rét nữa.
Không chỉ lo cái ăn, ý thức phòng bệnh của người dân cũng nâng lên rõ rệt. Cả xóm Kéo Sỹ tỷ lệ tiêm phòng cho đàn vật nuôi đạt trên 60%, trừ những con bê non hoặc trâu, bò mẹ đang chửa.
Chủ tịch UBND xã Tổng Cọt Dương Văn Thịnh cho biết, xã đã cử cán bộ phụ trách từng xóm, nhất là các xóm vùng sâu, vùng xa. Hộ nào để chuồng trại bẩn, ứ đọng phân, ẩm ướt yêu cầu phải đưa vật nuôi ra nơi khô ráo. Xã đã bố trí ngân sách để hỗ trợ vật tư gia cố chuồng trại và mua thức ăn bổ sung cho các hộ nghèo, cận nghèo, gia đình chính sách.
Cả hệ thống chính trị vào cuộc
Tại xã Lũng Nặm, câu chuyện ở đây không chỉ là giữ ấm cho trâu, bò, mà là giữ gìn những “cần câu cơm” quý giá mà nhà nước đã trao tặng. Năm 2025, xã Lũng Nặm triển khai tới 5 dự án hỗ trợ chăn nuôi, trao tặng 152 con trâu, bò cái sinh sản cho 152 hộ nghèo, cận nghèo và các hộ mới thoát nghèo. Phó Chủ tịch UBND xã Lũng Nặm Nông Văn Trưởng chia sẻ: Người dân vùng cao này, nhất là đồng bào Mông chăm chỉ lắm. Họ làm chuồng trại khá kiên cố. Nhà nào chưa có điều kiện xây gạch thì cũng kê ván gỗ, lợp mái phi pro-ximăng kín gió. Do ảnh hưởng của rét đậm rét hại kéo dài, trong năm qua, toàn xã Lũng Nặm đã có 53 con gia súc bị chết. Rút kinh nghiệm sâu sắc, mùa đông này, xã đã chỉ đạo quyết liệt tu sửa chuồng trại, chăm sóc, giữ ấm cho đàn vật nuôi. Tính đến cuối năm 2025, tổng đàn trâu, bò của xã đạt hơn 4.300 con, tỷ lệ tiêm phòng vắc xin đạt tới 90%.
Người dân hai xã vùng cao: Tổng Cọt, Lũng Nặm dự trữ rơm làm thức ăn cho trâu, bò trong mùa đông.
Ghé thăm xóm Rằng Rụng, nơi những hộ dân đang ngày đêm “canh” rét cho đàn gia súc. Ông Hoàng Văn Nhình, một người dân trong xóm đang lúi húi nấu nồi cháo cám. Ông bảo, buổi tối ở đây lạnh lắm, nhiệt độ xuống thấp, mình phải nấu cháo ngô cho trâu ăn thì nó mới có sức chống lại cái rét. Trước đây, dịch tả lợn châu Phi quét qua, làm chết sạch 6 con lợn của gia đình. Công sức làm lụng quanh năm “đầu tắt mặt tối” bỗng chốc mất sạch. Giờ đây, tài sản còn lại duy nhất là 1 con trâu và 1 con ngựa. Ông chia sẻ cách chăm sóc: Mình phải trồng thêm cỏ voi, dự trữ rơm rạ làm nguồn ăn cho chúng. Khi nhiệt độ xuống 2 – 3oC, cứ lấy cây chuối thái ra trộn cám cho ăn thôi.
Người dân Lũng Nặm còn chịu khó lên rừng hái lá cây tươi về cho trâu, bò ăn. Sự chủ động của chính quyền từ tỉnh đến xã, sự cần cù và thay đổi tư duy của những người nông dân đã tạo nên một “thành trì” vững chắc trước thiên tai.
Những khuyến cáo từ chuyên gia
Không chỉ ở Lũng Nặm hay Tổng Cọt, mà trên toàn tỉnh, quy trình chăm sóc trâu, bò mùa đông nay đã được “chuẩn hóa” như một thực đơn khoa học.
Theo số liệu thống kê, ngay từ đầu năm, toàn tỉnh đã trồng khoảng 1.627 ha cỏ voi, đạt 92,48% kế hoạch. Đây chính là “kho lương” quan trọng nhất để đàn trâu, bò với hơn 204.000 con (hơn 103.000 trâu và 101.000 bò) yên tâm vượt qua mùa đông.
Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi Hoàng Thị Hiếu, chia công thức “vàng” để trâu, bò không bị sụt cân khi trời rét đậm: Cần cung cấp khẩu phần ăn từ 30 – 40 kg thức ăn/con/ngày. Trong đó, phần lớn là cỏ tươi xanh hoặc cỏ ủ chua (26 – 34 kg). Nhưng quan trọng nhất là phải bổ sung thức ăn tinh. Một chút cám gạo, bột ngô hay bột sắn nấu ấm sẽ giúp tăng năng lượng, giúp vật nuôi giữ ấm cơ thể. Bà Hiếu lưu ý: Tuyệt đối tránh cho ăn thức ăn lạnh, ẩm, phải đảm bảo đủ nước uống ấm. Nước ấm pha chút muối loãng không chỉ giúp trâu bò đỡ lạnh bụng mà còn tăng sức đề kháng rất tốt. Về chuồng trại, nguyên tắc “kín gió, khô nền” là bất di bất dịch. Bà con cần dùng phên tre, bạt để che chắn. Nền chuồng phải luôn khô ráo, sạch sẽ, không để lầy lội, ứ đọng phân.
Hoàng Ngơi
