Xung đột Trung Đông: Kinh tế Việt Nam trước 3 kịch bản, xăng dầu chịu áp lực lớn

Giới chuyên gia cảnh báo 3 kịch bản tăng trưởng, trong khi doanh nghiệp xăng dầu trong nước bắt đầu “thấm đòn” với chiết khấu về 0 đồng và nỗi lo thiếu hụt nguyên liệu.

Doanh nghiệp xăng dầu “ngồi trên lửa”

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông không còn là câu chuyện xa xôi. Cuộc không kích quy mô lớn và đòn đáp trả từ Iran đã khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz – nơi lưu thông 20% nguồn cung dầu toàn cầu – bị gián đoạn nghiêm trọng.

Bà Deepali Bhargava, chuyên gia từ ngân hàng ING (Hà Lan) nhận định, sự đứt gãy tại Hormuz sẽ ngay lập tức gây thiếu hụt nguồn cung, làm chậm hoạt động sản xuất khắp châu Á. Giới phân tích xếp Việt Nam cùng Thái Lan, Hàn Quốc vào nhóm các quốc gia dễ tổn thương nhất trước cú sốc này.

Theo tính toán, chỉ cần giá dầu tăng 10%, cán cân tài khoản vãng lai có thể giảm 40-60 điểm cơ bản. Nghiêm trọng hơn, nếu chuỗi cung ứng đứt gãy kéo dài, GDP toàn cầu có thể giảm 0,6 điểm phần trăm và lạm phát tăng thêm hơn 1 điểm phần trăm ngay trong nửa đầu năm.

“Nỗi lo” của doanh nghiệp xăng dầu đã hiện hữu. Tại thị trường trong nước, nguồn cung bắt đầu căng thẳng đẩy mức chiết khấu bán lẻ xuống thấp kỷ lục.

Ông Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Công ty Hải Âu Phát (Lâm Đồng) cho biết, mức chiết khấu đã giảm về 20 đồng/lít, thậm chí 0 đồng. “Với chi phí vận tải, nhân công, mặt bằng… mỗi lít xăng bán ra lỗ 200-240 đồng. Nhập một xe bồn là cầm chắc lỗ 4 – 5 triệu đồng”, ông Thắng than thở.

Nguồn hàng cũng trở nên khan hiếm. Thời gian nhập hàng kéo dài gấp đôi, lượng hàng bổ sung giảm tới 40 – 50%. Nhiều thương nhân phân phối tại miền Tây như Vĩnh Long Petro, Dầu khí Mekong đã phải thông báo ngừng nhận đơn hoặc hạn chế bán ra.

Sự lo lắng là có cơ sở khi Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu. Năm 2025, Việt Nam chi gần 17 tỷ USD để nhập khẩu xăng dầu thành phẩm, khí đốt và dầu thô.

Dù hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Bình Sơn (Dung Quất) đáp ứng khoảng 70-80% nhu cầu trong nước, nhưng nghịch lý nằm ở chỗ nguyên liệu đầu vào vẫn phải nhập khẩu. Đặc biệt, Nhà máy Nghi Sơn phụ thuộc vào dầu thô từ Kuwait – quốc gia phải vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz đang bị phong tỏa.

Ông Nguyễn Việt Thắng, Tổng Giám đốc Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) thừa nhận, nếu xung đột kéo dài trên 1 tháng, giá dầu có thể vượt mốc 100 USD/thùng. “Rủi ro không chỉ là giá tăng mà còn là phụ phí, bảo hiểm hàng hải leo thang và thời gian giao hàng kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến vận hành nhà máy vào cuối quý II/2026”, ông Thắng lo ngại.

Hiện tại, các doanh nghiệp đầu mối lớn như Petrolimex, PVOIL và các nhà máy lọc dầu khẳng định nguồn cung đủ đáp ứng đến hết tháng 4/2026 nhờ lượng hàng dự trữ và hợp đồng đã ký. Tuy nhiên, tình hình từ tháng 5 trở đi đang là một “ẩn số” lớn phụ thuộc vào diễn biến chiến sự.

Đáng chú ý, ở mảng khí hóa lỏng (LPG), PVGas Trading đã phải thông báo tình huống bất khả kháng, giãn tiến độ giao hàng do sự cố sập cầu dẫn tại Saudi Aramco và việc các tàu vận tải từ chối đi qua vùng chiến sự.

Trước bối cảnh phức tạp, Bộ Công Thương khẳng định đang theo dõi sát sao tổng nguồn và tồn kho. Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã xây dựng các kịch bản điều hành, bao gồm việc sử dụng Quỹ Bình ổn giá và điều chỉnh thuế phí nếu cần thiết. Lực lượng quản lý thị trường cũng được lệnh xử lý nghiêm các hành vi găm hàng, chờ giá.

Về phía doanh nghiệp sản xuất, Lọc hóa dầu Bình Sơn đang kiến nghị cơ chế ưu tiên mua tối đa dầu thô khai thác trong nước và hạn chế xuất khẩu dầu thô nội địa trong giai đoạn rủi ro cao để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

3 kịch bản cho kinh tế Việt Nam

Trước rủi ro nhãn tiền, PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thị trường giá cả (Bộ Tài chính) đã phác thảo 3 kịch bản mà kinh tế Việt Nam có thể phải đối mặt.

Kịch bản 1 là tác động nhẹ tác động nhẹ, “nhiễu nhưng kiểm soát được”: Xuất khẩu và sản xuất chậm lại do chi phí vận tải, bảo hiểm tăng. GDP có thể giảm nhẹ so với kế hoạch, lạm phát nhích lên nhưng vẫn trong tầm kiểm soát nếu điều hành tỷ giá linh hoạt.

Kịch bản 2 là tác động trung bình, “áp lực kép”: Xảy ra khi căng thẳng kéo dài, các thị trường lớn suy yếu. Xuất khẩu giảm rõ rệt, dòng vốn FDI chậm lại. Lúc này, Việt Nam buộc phải chấp nhận mức tăng trưởng thấp hơn để ưu tiên ổn định vĩ mô, không đánh đổi lạm phát.

Kịch bản 3 là tác động rất nặng,“sốc từ bên ngoài”: Giá năng lượng tăng phi mã, thương mại toàn cầu suy giảm sâu. Việt Nam đối mặt tăng trưởng giảm sâu, lạm phát cao, tỷ giá và lãi suất chịu áp lực lớn. “Đây là tình huống cần ưu tiên phòng thủ, củng cố dự trữ và giữ kỷ luật ngân sách”, ông Long nhấn mạnh.

Để ứng phó, ông Long khuyến nghị Chính phủ cần phối hợp chặt chẽ 3 trụ cột: Chính sách tiền tệ linh hoạt, Tài khóa chủ động và An ninh năng lượng vững chắc. “Làm tốt 3 trụ cột này, Việt Nam sẽ bớt giảm sốc, giữ ổn định mà vẫn đạt mục tiêu tăng trưởng Quốc hội đề ra cho năm 2026″, ông Long khuyến nghị.

Có thể thấy, “bóng ma” lạm phát và đứt gãy chuỗi cung ứng từ Trung Đông đang hiện hữu. Việc giữ vững “mỏ neo” ổn định vĩ mô và linh hoạt trong điều hành giá năng lượng lúc này là chìa khóa then chốt để kinh tế Việt Nam vượt qua cơn gió ngược.

Nguồn: Vnbusiness