Vào mùa đông, những thời điểm rét đậm, rét hại kéo dài khiến cỏ tự nhiên sinh trưởng chậm, nguồn thức ăn xanh suy giảm, gây khó khăn cho việc chăm sóc, nuôi dưỡng gia súc. Để chủ động nguồn thức ăn, hạn chế phụ thuộc vào thời tiết và mùa vụ, các hộ chăn nuôi trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đang đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong chế biến, bảo quản cỏ xanh và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, trọng tâm là phương pháp ủ chua. Đây là giải pháp thiết thực giúp duy trì nguồn dinh dưỡng, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả chăn nuôi.
Gia đình ông Nguyễn Văn Công, ở thôn Tân Thanh (xã Nông Cống) phát triển mô hình nuôi hươu sao lấy nhung và bán con giống, mang lại thu nhập khoảng 300 – 400 triệu đồng mỗi năm. Với quy mô 40 con hươu, nhu cầu thức ăn thô xanh hằng ngày khá lớn. Để chủ động nguồn thức ăn, gia đình ông trồng cỏ, đồng thời tranh thủ thu hoạch, chế biến và dự trữ vào thời điểm cây sinh trưởng mạnh. Cỏ sau khi thu hoạch được cắt khúc khoảng 5cm, đem phơi khô, khi đạt khoảng 70 đến 80%, phối trộn với các nguyên liệu như cám gạo, bột ngô, muối, rỉ mật và chế phẩm vi sinh theo tỷ lệ phù hợp, sau đó đưa vào thùng phuy nén chặt, đậy kín để ủ chua. Sau khoảng 1 tháng là có thể sử dụng. Ông Nguyễn Văn Công cho biết: Vào mùa hè, cỏ phát triển nhiều, gia đình tranh thủ thu hoạch, băm nhỏ, trộn men vi sinh rồi ủ kín để dự trữ. Thức ăn sau ủ có thể bảo quản trong thời gian dài. Nhờ có nguồn thức ăn dự phòng, vào mùa đông, cỏ phát triển chậm hoặc những ngày mưa rét không thể đi cắt cỏ, gia đình vẫn bảo đảm thức ăn cho đàn hươu.
Cán bộ Phòng Kinh tế UBND xã Nông Cống thăm, hướng dẫn kỹ thuật ủ chua thức ăn, giúp hộ chăn nuôi chủ động nguồn thức ăn dự trữ trong mùa đông cho đàn gia súc.
Việc chế biến, bảo quản thức ăn cũng đang được nhiều địa phương khuyến khích áp dụng đối với đàn trâu, bò. Xã Điền Lư hiện có tổng đàn trâu, bò gần 3.600 con. Vào những thời điểm diễn biến thời tiết cực đoan trong mùa đông, việc chăn thả gặp nhiều khó khăn, gia súc chủ yếu phải nuôi nhốt tại chuồng. Để chủ động nguồn thức ăn, ngay từ đầu năm 2026, chính quyền địa phương và Hội Nông dân xã đã tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi diện tích đất nông nghiệp, đất vườn đồi sản xuất kém hiệu quả sang trồng cây thức ăn chăn nuôi như ngô dày, cỏ VA06, cỏ voi. Đến nay, toàn xã đã trồng được trên 30ha cây thức ăn chăn nuôi. Cùng với đó, người dân được hướng dẫn tận dụng lá mía, lá ngô, thân cây chuối, rơm khô để chế biến, dự trữ. Hiện toàn xã có 132 hộ sử dụng men vi sinh để ủ chua thức ăn cho gia súc, từng bước giảm sự phụ thuộc vào nguồn thức ăn tự nhiên. Ông Nguyễn Văn Thu, Chủ tịch Hội Nông dân xã Điền Lư, cho biết: Thức ăn thô sau khi thu hoạch được băm nhỏ, phối trộn phụ gia phù hợp và ủ kín theo đúng quy trình kỹ thuật. Phương pháp này giúp bảo quản nguồn thức ăn 6 – 12 tháng, hạn chế thất thoát dinh dưỡng, tạo nguồn thức ăn dự trữ ổn định cho trâu, bò trong những tháng mùa đông thiếu cỏ xanh.
Thực tế từ các mô hình cho thấy, chế biến và bảo quản thức ăn đúng kỹ thuật không chỉ giúp tận dụng nguồn nguyên liệu theo mùa vụ, hạn chế lãng phí phụ phẩm nông nghiệp mà còn giảm chi phí mua thức ăn và công lao động. Quan trọng hơn, nguồn thức ăn dự trữ bảo đảm duy trì khẩu phần dinh dưỡng, giúp gia súc giữ thể trạng, nâng cao sức đề kháng trong điều kiện thời tiết bất lợi, hạn chế thiệt hại do thiếu thức ăn kéo dài.
Thanh Hóa hiện có trên 300.000 con trâu, bò, dê, hươu… Đây là nhóm vật nuôi có nhu cầu lớn về thức ăn thô xanh, chiếm tỷ trọng chủ yếu trong khẩu phần. Tuy nhiên, vào mùa đông, nguồn thức ăn tự nhiên thường suy giảm, đòi hỏi phải chủ động phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến, bảo quản và dự trữ thức ăn. Đến nay, toàn tỉnh đã trồng trên 20.000ha cây thức ăn chăn nuôi; trên 90% số hộ chăn nuôi gia súc chủ động dự trữ thức ăn cho đàn vật nuôi trong mùa đông, trong đó nhiều hộ đã ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào chế biến, bảo quản. Cùng với mở rộng diện tích trồng cỏ, nhiều địa phương đã chuyển đổi đất trồng lúa, mía kém hiệu quả hoặc thường xuyên bị hạn hán sang trồng cỏ VA06, cỏ Ghine, ngô sinh khối và các loại cây thức ăn có khả năng chịu hạn, sinh trưởng tốt, góp phần tạo nguồn nguyên liệu ổn định phục vụ chăn nuôi.
Để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nguyên liệu, ngành nông nghiệp và môi trường cùng các địa phương tiếp tục đẩy mạnh tập huấn, chuyển giao kỹ thuật chế biến, bảo quản thức ăn, trọng tâm là ủ chua cỏ xanh, ngô sinh khối và phụ phẩm nông nghiệp. Hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy trình từ lựa chọn nguyên liệu, băm thái, phối trộn phụ gia, chế phẩm vi sinh đến nén chặt, đóng kín, bảo đảm chất lượng thức ăn sau ủ. Đồng thời, phổ biến kỹ thuật phơi, sấy, bảo quản cỏ khô, rơm rạ để đa dạng nguồn thức ăn dự trữ. Chú trọng xây dựng mô hình trình diễn tại các vùng chăn nuôi tập trung, hướng dẫn hộ dân thực hành, đánh giá hiệu quả và nhân rộng. Khuyến khích các hộ chăn nuôi nông hộ sử dụng túi nylon, dụng cụ ủ kín phù hợp; các trang trại đầu tư hố ủ, máy băm thái, thiết bị chế biến thức ăn, gắn với kế hoạch thu hoạch, dự trữ phù hợp quy mô đàn, bảo đảm nguồn dinh dưỡng cho gia súc trong mùa đông.
Bài và ảnh: Lan Hương
Nguồn: Báo Thanh Hóa
