Nuôi gà thả đồi mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét cho nông dân tại một số xã trên địa bàn thành phố Bắc Ninh. Dù vậy, phương thức này đang đối mặt với nguy cơ dịch bệnh nếu thiếu các biện pháp an toàn sinh học đồng bộ. Khắc phục những “khoảng trống” trong quy trình chăn nuôi chính là giải pháp hiệu quả để nâng cao giá trị gà đồi.
Khai thác lợi thế vườn đồi
Tận dụng diện tích vườn đồi rộng khoảng 8 sào quanh nhà, từ năm 2007 đến nay, ông Nguyễn Văn Thiện ở thôn Bùi, xã Tân Yên đã xây dựng tường bao, 300 m2 chuồng, đầu tư chăn nuôi gà thả vườn với quy mô 3.000 – 4.000 con/lứa. Theo kinh nghiệm của ông Thiện, để chăn nuôi có hiệu quả bền vững, ngay từ khi bắt tay xây dựng mô hình, gia đình xác định chăn nuôi sạch từ khâu chọn giống, nguồn thức ăn đến cách chăm sóc đàn gà.
Ông Trần Văn Liêm chăm sóc đàn gà thả vườn khoảng 40 – 45 ngày tuổi.
Khác với phương thức nuôi nhốt công nghiệp hay bán công nghiệp, gà thả vườn đòi hỏi không gian rộng rãi, thoáng mát dưới tán cây. Dù chi phí làm chuồng không quá lớn, các cửa ra vào vẫn cần thiết kế rộng và thoáng để gà dễ dàng tránh mưa, nắng; bên trong rải đệm lót sinh học khử mùi hôi và bố trí hệ thống rãnh gom chất thải dọc hành lang.
| >> Mỗi năm, toàn thành phố chăn nuôi khoảng 27,4 triệu con gia cầm, trong đó có khoảng 1.700 hộ chăn nuôi gia cầm quy mô trang trại, gia trại, tập trung chủ yếu tại các địa phương có nhiều diện tích vườn đồi như: Yên Thế, Tam Tiến, Bố Hạ, Cẩm Lý, Tân Yên, Nhã Nam… Phương thức chăn nuôi chuyển từ nhỏ lẻ trong khu dân cư sang quy mô trang trại, áp dụng các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học. |
Sau khoảng 40 ngày tuổi, gà bắt đầu được thả tự do kiếm ăn. Do tập tính hoạt động trên nền đất, khu vực thả nuôi phải luôn giữ khô ráo nhằm cắt đứt nguồn phát sinh mầm bệnh. Để chống sốc nhiệt trong mùa hè, ông Thiện chủ động trồng xen nhiều cây ăn quả quanh vườn, vừa tạo bóng mát tự nhiên giúp gà hạ nhiệt, vừa giữ môi trường thông thoáng, nâng cao sức đề kháng cho đàn vật nuôi.
Với mô hình nuôi gà thả vườn, mỗi năm gia đình ông Thiện có tổng doanh thu khoảng 1,3 – 1,5 tỷ đồng, trừ chi phí lợi nhuận đạt 250 – 300 triệu đồng. Đánh giá về ưu điểm của mô hình, ông Thiện chia sẻ: Gà được nuôi theo phương thức thả vườn sẽ tốn ít công chăm sóc, tiết kiệm khoảng 20% chi phí thức ăn công nghiệp; thả gà dưới tán cây giúp tận dụng phân, chất thải bón trực tiếp cho cây. Gà có tập tính bới đất tìm kiếm sâu bọ nên tốt cho cây trồng. Bên cạnh đó, tỷ lệ gà mắc các dịch bệnh giảm, nhất là bệnh tiêu chảy; thịt gà thả vườn thơm ngon hơn gà nuôi nhốt trong chuồng.
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm, phương thức nuôi gà thả vườn cũng bộc lộ hạn chế khi tiềm ẩn nhiều nguy cơ dịch bệnh do chất thải của gà khiến đất bị ô nhiễm, là mầm mống gây ra dịch bệnh; nhất là khi thời tiết chuyển mùa, mưa nhiều, độ ẩm cao. Bên cạnh đó, thời gian nuôi dài; phương thức này không thích hợp với những trang trại có tổng đàn lớn, bởi sẽ khó khăn trong việc quản lý số lượng đàn; đối với những hộ nuôi gà trứng sẽ khó kiểm soát số lượng trứng.
Cùng ở thôn Bùi, xã Tân Yên, gia đình ông Trần Văn Liêm cũng nuôi gà theo phương thức thả vườn với quy mô 3.000 – 4.000 con/lứa. Toàn bộ con giống được ông tuyển chọn từ các đơn vị cung ứng có uy tín, được tiêm phòng đầy đủ, đúng định kỳ. Sau mỗi đợt xuất bán, nền chuồng được thu dọn, tiêu độc khử trùng kỹ trước khi vào lứa mới. Ở giai đoạn đầu, gà được nuôi úm nhốt hoàn toàn trong chuồng để chăm sóc và theo dõi sức khỏe trước khi chuyển sang thả vườn.
Để tiết kiệm chi phí sản xuất, ông Liêm kết hợp cho gà ăn cám công nghiệp cùng các loại phụ phẩm nông nghiệp và được phối trộn phù hợp để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của gà. Bên cạnh đó, khẩu phần ăn, nước uống cũng được điều chỉnh theo từng giai đoạn để đàn gà phát triển đều, chắc thịt.
Hướng phát triển bền vững
Mỗi năm, toàn thành phố Bắc Ninh chăn nuôi khoảng 27,4 triệu con gia cầm, trong đó có khoảng 1.700 hộ chăn nuôi gia cầm quy mô trang trại, gia trại, tập trung chủ yếu tại các địa phương có nhiều diện tích vườn đồi như: Yên Thế, Tam Tiến, Bố Hạ, Cẩm Lý, Tân Yên, Nhã Nam… Phương thức chăn nuôi chuyển từ nhỏ lẻ trong khu dân cư sang quy mô trang trại, áp dụng các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học.
Theo ông Lương Đức Kiên, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi – Thú y và Thủy sản Bắc Ninh, chăn nuôi gà theo phương thức thả vườn là mô hình khá phổ biến, nhất là tại những địa phương có diện tích vườn đồi lớn. Tuy nhiên, để những ưu điểm của mô hình mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người chăn nuôi thì không thể chỉ dựa vào yếu tố thả tự nhiên bởi một đàn gà khỏe mạnh cần phải kiểm soát con giống, thức ăn, chuồng trại… nhất là phải thực hiện tốt các biện pháp phòng, chống dịch bệnh.
Để nâng cao hiệu quả phương thức chăn nuôi này, các gia đình cần áp dụng đồng bộ những biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học; xây dựng chuồng nơi cao ráo, thoáng mát, dễ vệ sinh. Bảo đảm diện tích vườn thả rộng rãi (khoảng 1 – 4.5m²/con tùy giai đoạn) để gà vận động, phát triển tự nhiên và hạn chế ô nhiễm môi trường. Cùng đó cần thực hiện tiêm phòng đầy đủ vaccin theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn. Điều chỉnh thức ăn cân đối theo từng giai đoạn phát triển của đàn gà và cung cấp nguồn nước uống sạch, liên tục. Khi phát hiện gà có dấu hiệu ốm, chết bất thường, cần nhanh chóng cách ly và báo cho cán bộ thú y hoặc chính quyền địa phương để được hướng dẫn xử lý.
Khi những hạn chế từng bước được khắc phục, mô hình gà thả vườn sẽ đồng thời đáp ứng nhu cầu về thực phẩm của thị trường và tận dụng lợi thế về đất đai sẵn có, mở ra hướng phát triển kinh tế phù hợp cho khu vực nông thôn, góp phần quan trọng vào kết quả tăng trưởng chung của toàn ngành Nông nghiệp và Môi trường.
