Sức hút của chăn nuôi nhân đạo

(Người Chăn Nuôi) – Chăn nuôi nhân đạo nhằm đảm bảo phúc lợi động vật đang là xu thế chăn nuôi hiện đại, nhân văn, thu hút được sự quan tâm của cả người nuôi và người tiêu dùng.

Luật hóa tính nhân văn

Sự phát triển thái quá của nền chăn nuôi công nghiệp quy mô lớn với mô hình khép kín và chỉ chú ý tới năng suất đã để lại những hệ lụy như phụ thuộc quá nhiều vào thức ăn công nghiệp, nguy cơ vật nuôi bị nhiễm bệnh và tồn dư hóa chất trong sản phẩm chăn nuôi, đặc biệt là việc chăn nuôi giết mổ thiếu tính nhân đạo ngày càng bị lên án và nó tạo ra một làn sóng tẩy chay sản phẩm tại nhiều nơi trên thế giới. 

Tổ chức Thú y Thế giới (OIE) cho rằng, phúc lợi động vật là việc phản ánh tình trạng sức khỏe thể chất, tâm lý và khả năng thích nghi của động vật với môi trường sống của chúng. Phúc lợi động vật là trạng thái thể chất và tinh thần của động vật khi chúng sống trong môi trường phù hợp và không bị đau khổ.

Những năm gần đây, phúc lợi động vật tập trung vào việc đánh giá và thực thi đảm bảo điều kiện sống tốt nhất có thể cho động vật trong quá trình sản xuất. Hội đồng Phúc lợi Động vật Nông nghiệp Anh (FAWC) đã đưa ra 5 tiêu chí và được áp dụng rộng rãi, bao gồm: Tự do khỏi đói khát (Cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và nước sạch), Tự do khỏi khó chịu (Môi trường sống phù hợp với đặc điểm sinh lý của từng loài), Tự do khỏi đau đớn và bệnh tật (Chương trình phòng bệnh hiệu quả), Tự do thể hiện hành vi tự nhiên (Cung cấp không gian và điều kiện cho hành vi tự nhiên), Tự do khỏi sợ hãi và căng thẳng (Tránh các yếu tố gây stress). 

Thị trường được hình thành

Xã hội càng phát triển thì tính nhân văn càng được đề cao, nên việc nhanh chóng mở rộng thị trường của sản phẩm chăn nuôi nhân đạo đảm bảo phúc lợi động vật đang ngày được quan tâm. 

Hầu hết xu hướng sản phẩm đều do các tập đoàn lớn dẫn đầu và hiện nay các tập đoàn đa quốc gia như Unilever, Nestlé và McDonald’s đã yêu cầu nhà cung cấp tuân thủ các tiêu chuẩn sản xuất chú trọng phúc lợi động vật. Họ tránh việc sản phẩm bị tẩy chay do nhà cung cấp nguyên liệu là những người ngược đãi động vật. 

Để minh bạch quá trình ngược đãi hay không ngược đãi vật nuôi sẽ cần có những cơ quan giám sát, cấp giấy kiểm định và từ đó đã hình thành nhiều tổ chức hoạt động trong lĩnh vực này. Các sản phẩm chứng nhận chăn nuôi nhân đạo sẽ có sức cạnh tranh lớn trên thị trường.

Hội thảo “Phúc lợi động vật, phát triển chăn nuôi bền vững và xuất khẩu” được Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam (VFAEA) tổ chức, khuyến cáo một số nhà thu mua, nhãn hàng lớn, chuỗi bán lẻ trên thế giới đang tăng tỷ lệ thu mua sản phẩm trứng gà được chứng nhận phúc lợi động vật, hay cam kết loại bỏ dần thịt heo được nuôi trong lồng nhốt mà chỉ mua thịt heo được nuôi từ mô hình chăn nuôi phúc lợi động vật. TS Cù Thị Thiên Thu tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho biết, từ năm 2018 châu Âu có thông điệp rõ ràng: “Chấm dứt kỷ nguyên nuôi con vật nhốt lồng trong trang trại”. Những nghiên cứu cũng cảnh báo tỷ lệ mắc ung thư ngày càng gia tăng, khiến người ta đặt đâu hỏi “thức ăn, thực phẩm con người nạp vào cơ thể có thực sự tốt?”.

Rõ ràng việc chăn nuôi công nghiệp, nuôi nhốt thúc đẩy tăng trọng có nguy cơ sản phẩm chăn nuôi bị tồn dư kháng sinh, việc vật nuôi luôn bị stress sẽ cho ra sản phẩm ít chất lượng.

Phúc lợi động vật đã được luật hóa tại Mỹ từ năm 1976, châu Âu năm 2007, Hàn Quốc năm 2014, Trung Quốc năm 1998, Luật Thú y Việt Nam năm 2015 và Luật Chăn nuôi năm 2018, trong đó, quy định chi tiết đến phúc lợi vật từ chăn nuôi cho đến vận chuyển, giết mổ.

Lợi ích kinh tế

Hiện, Việt Nam có hàng chục trang trại đã được cấp chứng nhận quốc tế về chăn nuôi nhân đạo đảm bảo phúc lợi động vật. Sự khác biệt dễ nhìn thấy đó là về mật độ chăn nuôi, nếu các trang trại hiện nay mỗi m² nuôi 20 con gà, thi chăn nuôi nhân đạo chỉ nuôi 7 con/m², với không gian được tăng lên gấp 3 lần. Điểm tích cực khác đó là các vật nuôi được sinh sống phát triển gần với tập quán tự nhiên như nơi kiếm thức ăn, chỗ đẻ và ấp trứng, không gian để chúng vui chơi…

Theo tính toán của các trang trại, chi phí đầu tư cho chăn nuôi nhân đạo cao hơn từ 30 – 35% so với chi phí đầu tư chăn nuôi theo kiểu công nghiệp nuôi nhốt dày đặc, nhưng bù lại giá bán sản phẩm cao hơn 30% nên vẫn khả thi.

Công ty TNHH Nông nghiệp Nhất Thống (thương hiệu Everyday Organic), nuôi hơn 1.000 con gà và 300 con vịt, trung bình mỗi con có 4 m² để vui chơi. Doanh nghiệp Vĩnh Thành Đạt đang thực hiện mô hình nuôi gà không lồng, với quy mô 6.000 con gà, mỗi ngày cho ra 5.000 quả trứng. Công ty chuẩn bị 1.100 ổ đẻ và 1.000 m sào đậu cho 6.000 con gà ở trang trại tại Đồng Nai. Thức ăn, nước uống cho gà cũng không chứa chất kháng sinh, đạm động vật (ngoại trừ động vật chuyển thể).

Thay đổi về quan điểm kinh doanh

Nếu trước đây, việc đánh giá tiêu chí kinh doanh chủ yếu dựa trên số lượng sản phẩm, lợi nhuận, việc làm, đóng thuế thì ngày nay việc kinh doanh hiệu quả còn phải được công nhận dựa vào các tiêu chí nhân văn, cụ thể trong ngành chăn nuôi đó là việc chăn nuôi nhân đạo, đảm bảo phúc lợi động vật. 

Thống kê cho thấy, EU đã cấm nuôi gà đẻ trong chuồng lồng từ năm 2012, 11 bang của Mỹ đã có lệnh cấm nuôi gà đẻ trong chuồng lồng. New Zealand đã cấm nuôi gà đẻ trong chuồng lồng từ năm 2023, Australia đưa ra lộ trình chuyển đổi và đạt 100% nuôi gà đẻ theo phúc lợi động vật vào năm 2036. Các quy định ngày càng cụ thể hơn, chẳng hạn EU hiện chỉ cho phép nuôi heo nái trong cũi tối đa 28 ngày trong thời gian mang thai; Anh cấm nuôi nhốt heo nái mang thai trong cũi, chỉ cho phép nuôi cũi đẻ 7 ngày trước khi sinh. Brazil đã ban hành quy định yêu cầu ngành chăn nuôi chuyển từ nuôi heo nái mang thai trong cũi sang nuôi heo nái theo nhóm và phải đạt mục tiêu này ở tất cả các trang trại vào năm 2045.

Trong chiến lược phát triển chăn nuôi của Việt Nam đến năm 2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đặt mục tiêu sẽ có khoảng 20% gà được chăn nuôi nhân đạo. Ngoài ra, chăn nuôi heo cũng đang được xem xét đưa vào chăn nuôi theo tiêu chuẩn này. Đây cũng là xu hướng của thời đại.

Ở một góc nhìn khác thì việc chăn nuôi nhân đạo sẽ giúp người nuôi cảm thấy nhẹ lòng hơn, tránh cảm giác “sát sinh” trong quá trình chăn nuôi và ngành chăn nuôi sẽ thu hút được nhiều nhân lực và trí thức trẻ tham gia. Thậm chí có nhiều người chăn nuôi nhân đạo đã dần hạn chế nuôi gà thịt để chuyển sang nuôi gà lấy trứng như xu hướng của nhiều quốc gia lân cận. Rõ ràng, giới trẻ ngày nay quan tâm nhiều hơn về tính nhân văn trong chăn nuôi và việc phát triển chăn nuôi đảm bảo phúc lợi động vật sẽ ngày càng phát triển.

Nguyên Anh