Khánh Hòa có đàn dê, cừu lớn, điều kiện sinh thái phù hợp và thị trường còn nhiều dư địa. Tuy nhiên, để những lợi thế chuyển thành giá trị kinh tế cao hơn, ngành chăn nuôi phải giải quyết nhiều vấn đề từ con giống, thức ăn đến đầu ra. Bài toán đặt ra không chỉ tăng đàn, mà còn là hiệu quả kinh tế của vật nuôi và thu nhập đối với người chăn nuôi.
Chưa thành lợi thế cạnh tranh
Ở khu vực phía nam tỉnh, dê, cừu từ lâu là vật nuôi quen thuộc. Địa hình đồi gò, bán sơn địa, khí hậu khô nóng cùng nguồn thức ăn tự nhiên phù hợp giúp loại vật nuôi này thích nghi tốt; nhiều loại phụ phẩm nông nghiệp có thể tận dụng làm thức ăn. Theo Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh, đến tháng 9-2026, toàn tỉnh có khoảng 210.000 con dê, cừu, trong đó đàn dê khoảng 116.000 con, đàn cừu khoảng 94.000 con; riêng số lượng đàn cừu tiếp tục đứng đầu cả nước.
Chăn nuôi cừu quy mô hộ gia đình phổ biến tại nhiều địa phương phía nam tỉnh.
Tuy quy mô đàn là lợi thế, nhưng cách tổ chức sản xuất vẫn còn nhiều hạn chế. Phần lớn hộ chăn nuôi chỉ duy trì từ 5 đến 50 con; số trang trại quy mô lớn, sản xuất theo quy trình đồng bộ chưa nhiều. Liên kết giữa người nuôi, hợp tác xã, doanh nghiệp (DN) và thị trường còn yếu; cơ sở giết mổ tập trung ít, công nghệ chế biến còn đơn giản. Bên cạnh đó, mùa khô kéo dài, bãi chăn thu hẹp, nguồn cỏ và nước giảm khiến người nuôi phải chủ động nhiều hơn về thức ăn. Nếu tăng đàn mà không tính được khả năng cung cấp của bãi chăn, diện tích trồng cỏ và nguồn nước thì hiệu quả chăn nuôi khó bảo đảm.
Cùng với đó, hiện đầu ra của sản phẩm dê, cừu vẫn chưa ổn định. Hiện nay, dê, cừu chủ yếu được bán qua thương lái và cơ sở thu mua nên giá cả dễ biến động. Sau nhiều tháng chăm sóc, giá trị vật nuôi khi xuất bán phần lớn vẫn được tính bằng trọng lượng hơi; các khâu giết mổ, pha lóc, chế biến, đóng gói, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu chưa phát triển tương xứng. Ông Phan Đình Thịnh – Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh cho rằng, hướng đi lâu dài là chuyển từ “phát triển đàn” sang “phát triển ngành hàng”, từ sản phẩm thô sang sản phẩm có thương hiệu, giá trị gia tăng và khả năng tiếp cận thị trường tốt hơn.
Tại hội nghị “Giải pháp nâng cao hiệu quả trong chăn nuôi dê, cừu trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa” do Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức cuối tháng 9, thạc sĩ Nguyễn Đức Điện – Bộ môn Chăn nuôi, Khoa Nông nghiệp, Trường Đại học Tây Nguyên cho rằng, quy mô đàn chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả sản xuất. Ở nhiều hộ, nguồn gốc cá thể và quá trình sử dụng đực giống chưa được theo dõi đầy đủ, làm tăng nguy cơ giao phối cận huyết. Vì vậy, để đánh giá chất lượng con giống cần xem xét đến khả năng sinh sản, nuôi con, tăng trưởng và sức khỏe của đời con trong điều kiện nuôi thực tế. Việc sử dụng giống ngoại hoặc con lai để cải thiện tầm vóc, tăng trọng cũng cần tính toán kỹ. Người nuôi cần theo dõi số con xuất bán, khối lượng, giá bán, chi phí thức ăn, thuốc thú y và các khoản chính để tính lợi nhuận thực tế.
Phát triển ngành hàng, xây dựng chuỗi thị trường
Ở Thạch Bàn Farm (xã Mỹ Sơn), ông Nguyễn Đình Ngọc – Giám đốc Công ty TNHH NBEE FEED đang tổ chức chăn nuôi theo hướng tạo thêm giá trị trên cùng một đàn vật nuôi. Đối với dê, trang trại sử dụng đực Boer phối với dê Bách Thảo. Đối với cừu, các dòng Dorper, Suffolk, Merino được phối với cừu cái Phan Rang để tạo đàn lai thương phẩm. Ở khâu dinh dưỡng, trang trại chủ động phối trộn thức ăn, giảm phụ thuộc vào cám công nghiệp; chất thải được xử lý theo hướng tuần hoàn. Một số dòng cừu còn được phát triển để phục vụ du lịch sinh thái. Cách làm này cho thấy chăn nuôi dê, cừu không chỉ tạo giá trị từ con sống và thịt thương phẩm mà còn có thể mở thêm nguồn thu từ con giống, hoạt động trải nghiệm và phụ phẩm.
Ông VÕ VĂN CÔNG – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường: Đề án phát triển sản phẩm dê, cừu thành sản phẩm Halal đến năm 2030 là cơ hội để chuyển từ chăn nuôi quảng canh sang làm chủ quy trình kỹ thuật mới, từng bước nâng giá trị ngành hàng. Giai đoạn 2026 – 2030, tỉnh định hướng hình thành ít nhất 14 vùng chăn nuôi dê, cừu; quy hoạch khoảng 4.872ha đất chăn nuôi tập trung và thu hút đầu tư cơ sở giết mổ, chế biến công suất 200 – 300 con/ngày. Theo chính sách hiện hành, hộ chăn nuôi được hỗ trợ mua đực giống tối đa 30% giá trị, không quá 3 triệu đồng/con; vùng trồng cây thức ăn được hỗ trợ 50% chi phí, tối đa 5 tỷ đồng/dự án; DN đầu tư cơ sở giết mổ có thể được hỗ trợ 60% kinh phí, tối đa 15 tỷ đồng/dự án.
Theo đại diện Công ty Halal Hub Việt Nam, cách tổ chức cần thay đổi theo hướng xác định thị trường và tiêu chuẩn trước, sau đó mới tổ chức vùng nuôi và sản xuất theo nhu cầu. Khi đó, DN tham gia từ khâu xác định yêu cầu về giống, trọng lượng, chất lượng, thời điểm cung ứng và phương thức thu mua; người chăn nuôi tập trung làm tốt khâu sản xuất, hợp tác xã tập hợp các hộ, còn DN tổ chức đầu ra.
Hướng Halal cũng cần được nhìn nhận trong chuỗi liên kết đó. Halal không chỉ là một chứng nhận ở cuối dây chuyền mà đòi hỏi quá trình chăn nuôi, giết mổ, chế biến, bảo quản và phân phối đáp ứng các yêu cầu tương ứng. Với Khánh Hòa, ngành nông nghiệp xác định trước hết cần từng bước đưa sản phẩm dê, cừu vào hệ thống nhà hàng, khách sạn, siêu thị, cơ sở chế biến và các kênh phân phối hiện đại, gắn với lợi thế du lịch quốc tế; từ đó hoàn thiện sản phẩm trước khi tiếp cận những thị trường xa hơn.
Thanh Xuân
Nguồn: Báo Khánh Hòa
