Gà Hồ có nguồn gốc từ tổ dân phố Lạc Thổ (phường Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) vốn được mệnh danh là giống gà tiến vua quý hiếm và trở thành hình tượng sáng tạo trong tranh dân gian Đông Hồ. Trải qua hàng trăm năm, giống gà này giữ vai trò quan trọng trong sản xuất và đời sống của người dân địa phương. Tuy vậy, việc gìn giữ, bảo tồn nguồn gen giống gà quý này gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi sự kỳ công của người chăn nuôi.
Phẩm cấp nổi trội
Theo ông Nguyễn Đăng Chung, Giám đốc Hợp tác xã chăn nuôi và thương mại dịch vụ gà Hồ kiêm Chủ nhiệm Câu lạc bộ gà Hồ, loài vật này có những phẩm cấp đặc biệt nổi trội. Đó là hình dáng đẹp, trọng lượng lớn, chất lượng thịt thơm ngon. Nếu như đàn gà hiện nay chủ yếu nuôi theo hướng công nghiệp, thời gian ngắn thì việc nuôi gà Hồ ít nhất một năm mới được một lứa. Khi ấy, gà đạt trọng lượng khoảng 4 kg, nếu nuôi lâu hơn có thể tới 9 -10 kg. Về hình thể, gà Hồ được đánh giá cao ở 5 tiêu chí: Đầu to và gộc, mào xít có hình như quả dâu, mã mận và mã lĩnh đối với gà trống; mã nhãn, mã thó và mã sẻ đối với gà mái; chân tròn, cao, vẩy mịn, da hạt đỗ lành màu vàng cháy; đuôi nơm (cong và to)…
Để đạt được các tiêu chí đó người chăn nuôi phải áp dụng kỹ thuật chăm sóc và chế độ dinh dưỡng đặc biệt. Thay vì cho ăn cám công nghiệp đại trà, gà Hồ được người dân Lạc Thổ nuôi bằng cám gạo hoặc tấm gạo khi nhỏ và chuyển sang cám ngô, gạo phối trộn rau xanh, vi chất khi lớn để thịt chắc, thơm và không mỡ. Mặc dù gà có sức đề kháng tương đối tốt, song việc chăm sóc, vệ sinh đòi hỏi nghiêm ngặt. Đàn gà được tiêm phòng đầy đủ 4 mùa/năm, chuồng trại được vệ sinh thường xuyên. Khi gà lớn cần được tách chuồng nhằm hạn chế tối đa sự xô xát.
Cặp gà Hồ trống – mái được chăm sóc kỳ công của hộ ông Dương Thành Chung.
Để khuyến khích chăn nuôi được gà Hồ đẹp, hằng năm vào ngày 10/2 âm lịch, tại Lạc Thổ lại tổ chức Hội thi gà Hồ. Đây là phong tục, đồng thời là dịp để quảng bá giống vật nuôi đặc sản của địa phương tới du khách gần xa. Khi đó, những cặp gà trống – mái to, đạt đủ 5 tiêu chí sẽ trải qua nhiều vòng chấm thi để chọn ra cặp gà đẹp nhất trao giải.
Ông Dương Hữu Dũng, giải Nhì Hội thi gà Hồ xuân Ất Tỵ chia sẻ: “Nhà tôi nuôi gần 100 con, qua quan sát tôi đã chọn ra 2 cặp ưng ý nhất để chăm sóc. Sau thời gian tích lũy kinh nghiệm, tôi dần hình thành kỹ thuật bồi dưỡng hình thể cho các con gà dự thi. Đó là, sau khi nuôi 2,5 tháng tuổi cần phải tách đàn, thiết kế khu vực chuồng nuôi riêng để gà không bị rụng lông, xước da; bổ sung vi chất cần thiết cho bộ lông mượt, mang màu xanh ánh đen đặc trưng, thêm canxi vào từng thời điểm sinh trưởng cho chân gà chắc khỏe. Cặp gà được trao giải tại Hội thi tôi gây giống sinh sản để giữ gìn được những phẩm cấp tốt nhất cho những lứa sau”.
Trăn trở gìn giữ giống gà bản địa
Chăm sóc cả năm vất vả nên người dân Lạc Thổ rất trân trọng con gà Hồ và thường sử dụng làm lễ vật dâng lên bàn thờ gia tiên vào mỗi dịp quan trọng hay Tết đến. Khi luộc, gà Hồ có ưu điểm ít bị tróc da, thịt chắc, thơm ngon. Nhờ phát triển giao thương và mạng xã hội, gà Hồ ngày càng được nhiều người đặt hàng làm quà biếu, tặng.
Dịp Tết Bính Ngọ này, ở Lạc Thổ dự kiến xuất bán được khoảng 400 – 500 con gà thương phẩm, trọng lượng từ 4 kg trở lên. Hầu hết khách đặt hàng từ khoảng tháng 10 âm lịch. Để giữ chữ tín và thương hiệu, Hợp tác xã gà Hồ thống nhất ổn định giá bán, không tăng giá đột biến trong dịp Tết. Bình quân gà trọng lượng 4 kg có giá 400 nghìn đồng/kg, cứ mỗi kg trọng lượng tăng giá 10 nghìn đồng. Một vài cặp gà cá biệt đẹp và trọng lượng lớn được khách chi hơn 30 triệu đồng để sở hữu.
| >> Dịp Tết Bính Ngọ này, ở Lạc Thổ dự kiến xuất bán khoảng 400 – 500 con gà thương phẩm, trọng lượng từ 4 kg trở lên. Hầu hết khách đặt hàng từ khoảng tháng 10 âm lịch. |
Theo nhiều nghiên cứu và thực tiễn sản xuất, gà Hồ có năng suất sinh sản thấp, tuổi đẻ quả trứng đầu muộn (219 ngày tuổi), số trứng/lứa/mái đạt 12,5 quả, tỷ lệ trứng có phôi thấp (73,8%), số gà con nở ra trên mái/năm thấp (35,7 con). Do gà Hồ chủ yếu được nuôi trong nông hộ, trên một không gian hẹp, quy mô chăn nuôi nhỏ, nguy cơ cận huyết và suy thoái giống luôn hiện hữu. Mặc dù đã được tham gia một số đề tài phục tráng, chọn lọc, nhân giống nhằm bảo tồn nguồn gen và phát triển sản xuất giống gà Hồ nguyên chủng trên địa bàn tỉnh song số lượng đàn hiện tại ít, giá thành cao, không đáp ứng đủ nhu cầu thị trường. Chưa kể, gà Hồ còn phải cạnh tranh với những loại gà lai tạo, chăm sóc theo hình thức công nghiệp, ảnh hưởng lớn tới chất lượng, uy tín của giống gà bản địa. Nhiều người nuôi không còn kiên trì với nghề truyền thống, chuyển sang ngành kinh tế khác nên Câu lạc bộ gà Hồ hiện chỉ còn chưa đến 30 thành viên là những hộ còn tận tâm với giống gà này.
Hiện ở Lạc Thổ duy trì khoảng 1.000 con (30% gà thịt, 50% gà sinh sản, 20% gà con). Là hộ nuôi tương đối lớn với khoảng 300 con, ông Dương Thành Chung trải lòng: “Tôi nuôi gà Hồ không chỉ vì mục tiêu kinh tế, đó là đam mê và tự hào với một đặc sản của địa phương. Nhưng chúng tôi hầu hết đã có tuổi, luôn thường trực nỗi lo mai một nghề vì quá trình nhân giống và chăm sóc gà đòi hỏi sự công phu, số lượng gà nguyên chủng ngày càng khan hiếm. Chúng tôi mong muốn được các cấp, ngành hỗ trợ xây dựng chuồng trại, mở rộng diện tích và đàn nuôi, có chính sách hỗ trợ vốn tạo động lực cho người dân Lạc Thổ duy trì, bảo tồn và phát triển giống gà quý này”.
Hy vọng, nỗi niềm trăn trở của người nuôi gà Hồ sớm được quan tâm giải quyết, sản lượng gà ngày càng tăng. Để mỗi dịp Tết đến, xuân về, sản phẩm gà Hồ sẽ làm thảo thơm hơn mâm cơm dâng lên gia tiên của mỗi gia đình và ngày càng nhiều thực khách gần xa được tiếp cận, thưởng thức nét đẹp văn hóa, ẩm thực của xứ Kinh Bắc.
