(Người Chăn Nuôi) – Trong điều kiện chăn nuôi thực tế, việc quản lý dinh dưỡng hiệu quả đóng vai trò then chốt trong việc tăng cường hệ miễn dịch, nâng cao khả năng kháng bệnh cũng như duy trì sức khỏe tổng thể và năng suất của gia cầm. Dưới đây là một số chiến lược dinh dưỡng hiệu quả, thiết thực và khả thi về mặt kinh tế, có thể dễ dàng áp dụng ngay tại trang trại.
1. Bảo vệ gia cầm khỏi độc tố nấm mốc (Mycotoxin)
Mycotoxin là các hợp chất độc hại do nấm mốc sinh ra, có thể làm nhiễm bẩn nguyên liệu thức ăn chăn nuôi trong quá trình sản xuất hoặc bảo quản. Ngay cả ở nồng độ thấp, việc tiếp xúc kéo dài với độc tố này có thể làm tổn hại đến tính toàn vẹn của đường ruột, giảm hiệu quả sử dụng chất dinh dưỡng, gia tăng stress ôxy hóa, ức chế phản ứng miễn dịch và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng thứ phát. Do đó, cần bảo vệ thức ăn chăn nuôi khỏi độ ẩm, sự phát triển của nấm mốc, côn trùng và tránh lưu kho quá lâu. Các loại nguyên liệu có nguy cơ cao cần được kiểm tra định kỳ, đồng thời các sản phẩm kiểm soát mycotoxin cần được lựa chọn dựa trên loại độc tố cụ thể và hiệu quả đã được kiểm chứng.
2. Kiểm tra định kỳ chất lượng nguyên liệu và thức ăn thành phẩm
Nguyên liệu cần được đánh giá về thành phần dinh dưỡng, các chất nhiễm bẩn, tình trạng pha trộn tạp chất và sự biến động chất lượng; trong đó bao gồm cả việc phát hiện nguy cơ bột đậu nành bị pha trộn với các loại nguyên liệu kém chất lượng, giá rẻ. Thức ăn thành phẩm cần được kiểm tra về độ chính xác của hàm lượng dinh dưỡng, độ đồng đều khi phối trộn, chất lượng viên thức ăn và nguy cơ hao hụt dinh dưỡng. Việc giám sát thường xuyên giúp phát hiện các sai sót trong công thức, sự biến động của nguyên liệu và các vấn đề liên quan đến bảo quản, từ đó đảm bảo khẩu phần ăn an toàn, cân đối và ổn định cho gia cầm.
3. Cung cấp dinh dưỡng cân đối, không chỉ chú trọng tăng trưởng nhanh
Khẩu phần ăn cân đối cần cung cấp đầy đủ năng lượng, protein, các axit amin thiết yếu, vitamin và khoáng chất phù hợp với độ tuổi, giai đoạn sản xuất và điều kiện môi trường của gia cầm. Quá trình phát triển tế bào miễn dịch, sản sinh kháng thể, cơ chế phòng vệ chống ôxy hóa và tái tạo mô đều phụ thuộc vào việc cung cấp đầy đủ dưỡng chất. Ngay cả tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng ở mức độ nhẹ cũng có thể làm suy giảm chức năng miễn dịch trước khi xuất hiện những tổn thất rõ rệt về tốc độ tăng trưởng hay năng suất trứng.
4. Duy trì chất lượng protein và sự cân bằng axit amin
Cần đặc biệt chú trọng đến các axit amin như methionine, lysine, threonine và tryptophan. Threonine hỗ trợ sản xuất mucin và chức năng hàng rào bảo vệ đường ruột, trong khi methionine góp phần vào cơ chế phòng vệ chống ôxy hóa. Đồng thời, cần tránh cung cấp dư thừa protein trong khẩu phần ăn, vì lượng protein không được tiêu hóa hết có thể thúc đẩy quá trình lên men vi sinh vật không mong muốn trong đường ruột.
5. Ưu tiên dinh dưỡng cho sức khỏe đường ruột
Việc sử dụng chế phẩm sinh học (probiotics) và các loại axit hữu cơ có thể được xem là một phần của chương trình quản lý sức khỏe đường ruột tổng thể. Các loại chế phẩm sinh học phù hợp có thể hỗ trợ hệ vi sinh vật có lợi, cải thiện sự cân bằng vi sinh và tăng cường chức năng hàng rào bảo vệ ruột. Axit hữu cơ có thể giúp tạo ra môi trường bất lợi cho một số vi sinh vật gây hại và hỗ trợ sức khỏe hệ tiêu hóa.
6. Duy trì kích thước hạt và chất lượng vật lý phù hợp cho thức ăn
Thức ăn quá mịn có thể làm tăng lượng bụi và hạn chế hoạt động bình thường của mề; ngược lại, thức ăn quá thô hoặc xay không đều có thể dẫn đến tình trạng gia cầm chọn lọc thức ăn và hấp thu dinh dưỡng không đồng đều. Việc phân bố kích thước hạt phù hợp và đồng nhất sẽ hỗ trợ chức năng tiêu hóa diễn ra bình thường. Việc thường xuyên phân tích kích thước hạt (sàng lọc), kết hợp với giám sát chất lượng xay nghiền, độ đồng đều khi phối trộn, chất lượng viên thức ăn và tỷ lệ bột mịn, sẽ giúp duy trì chất lượng thức ăn ổn định.
7. Duy trì hàm lượng chất xơ thô thích hợp trong khẩu phần cho giai đoạn phát triển và gà đẻ
Khẩu phần thương mại dành cho gà giai đoạn phát triển thường chứa khoảng 5 – 7% chất xơ thô, trong khi khẩu phần cho gà đẻ thường chứa khoảng 3 – 6%, tùy thuộc vào các thành phần nguyên liệu, nguồn chất xơ, mức năng lượng của khẩu phần và giai đoạn sản xuất. Nguồn và loại chất xơ cũng rất quan trọng vì chất xơ hòa tan và không hòa tan có thể ảnh hưởng khác nhau đến chức năng đường ruột.
8. Điều chỉnh dinh dưỡng trong điều kiện stress nhiệt và các thách thức có thể dự báo trước khác
Betaine, với vai trò là chất điều hòa áp suất thẩm thấu (osmolyte), giúp duy trì cân bằng nước trong tế bào và có thể làm giảm năng lượng cần thiết cho quá trình điều hòa áp suất thẩm thấu của tế bào. Vitamin C, E và selen hỗ trợ cơ chế phòng vệ chống ôxy hóa; trong khi đó, việc bổ sung chất điện giải và điều chỉnh chỉ số DCAD (chênh lệch cation-anion trong khẩu phần) một cách thích hợp sẽ giúp duy trì cân bằng điện giải và cân bằng axit-bazơ.
9. Tránh sử dụng phụ gia thức ăn chăn nuôi không cần thiết hoặc quá mức
Các loại phụ gia cần được lựa chọn dựa trên nhu cầu cụ thể của trang trại, bằng chứng khoa học, chất lượng sản phẩm, liều lượng khuyến cáo và lợi ích mong đợi. Hiệu quả của chúng cần được đánh giá thông qua các chỉ số có thể đo lường được như lượng thức ăn tiêu thụ, tốc độ tăng trưởng, hiệu quả chuyển đổi thức ăn, độ đồng đều của đàn, sức khỏe đường ruột và tỷ lệ tử vong.
10. Đảm bảo sử dụng kháng sinh một cách hợp lý
Chỉ nên sử dụng kháng sinh khi có chỉ định lâm sàng và dưới sự hướng dẫn của bác sĩ thú y. Bất cứ khi nào có thể, việc lựa chọn kháng sinh nên dựa trên kết quả kiểm tra độ nhạy cảm với kháng sinh (AST). Việc sử dụng không cần thiết hoặc không đúng cách có thể góp phần gây ra tình trạng kháng kháng sinh, làm mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột có lợi và làm tăng nguy cơ tồn dư thuốc.
11. Kết hợp dinh dưỡng với tiêm phòng, an toàn sinh học và quy trình quản lý tốt
Dinh dưỡng hỗ trợ khả năng miễn dịch nhưng không thể giúp gia cầm hoàn toàn miễn nhiễm với dịch bệnh. Tiêm phòng mang lại sự bảo vệ miễn dịch đặc hiệu, trong khi các biện pháp an toàn sinh học, vệ sinh, quản lý chất độn chuồng, kiểm soát vật trung gian truyền bệnh và quản lý môi trường hợp lý sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh. Kết quả tốt nhất về sức khỏe đàn gia cầm đạt được khi chế độ dinh dưỡng cân đối được kết hợp với một chương trình phòng bệnh toàn diện.
Kartik Bhatt và Aruna Kuniyal
