Giảm áp lực dịch bệnh trên đàn heo từ dinh dưỡng và sức khỏe đường ruột - Tin tức Chăn nuôi

(Người Chăn Nuôi) – Độc tố nấm mốc trong thức ăn và các bệnh đường ruột đang âm thầm làm suy giảm năng suất, gia tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến sức khỏe đàn heo. Tại hội thảo “Dinh dưỡng và sức khỏe bền vững cho heo” diễn ra ngày 17/6 tại TP Hồ Chí Minh, các chuyên gia quốc tế đã chia sẻ những cập nhật mới về dịch tễ, cơ chế gây bệnh và các giải pháp dinh dưỡng nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi, giảm phụ thuộc vào kháng sinh và hướng tới phát triển bền vững.

Nhận diện nguy cơ từ độc tố nấm mốc

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Anawach Phuengkasem – Giám đốc sản phẩm A&P Nutrition, cho biết ngành chăn nuôi heo đang đối mặt với nhiều thách thức từ dịch bệnh, chi phí sản xuất gia tăng và yêu cầu giảm sử dụng kháng sinh. Trong bối cảnh đó, việc tối ưu dinh dưỡng, nâng cao sức khỏe đường ruột và kiểm soát các yếu tố nguy cơ như độc tố nấm mốc ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với hiệu quả sản xuất và sự phát triển bền vững của ngành.

Ông Anawach Phuengkasem – Giám đốc sản phẩm A&P Nutrition phát biểu tại buổi Hội thảo

Theo ông, hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn để các chuyên gia và doanh nghiệp cùng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời cập nhật những tiến bộ mới trong kiểm soát độc tố nấm mốc, bệnh đường ruột và các giải pháp dinh dưỡng hỗ trợ sức khỏe vật nuôi.

Mở đầu chương trình, PGS. Panagiotis Tassis trình bày chuyên đề về độc tố vi nấm (mycotoxins) và những tác động đối với sức khỏe, khả năng sinh sản cũng như năng suất của đàn heo.

Theo chuyên gia, độc tố nấm mốc được hình thành bởi các loại nấm phát triển trên nguyên liệu thức ăn trước thu hoạch, sau thu hoạch hoặc trong quá trình bảo quản. Điều kiện nhiệt độ cao và độ ẩm lớn tạo môi trường thuận lợi cho nấm mốc sinh độc tố, khiến nguy cơ nhiễm độc tố trở thành vấn đề phổ biến tại nhiều quốc gia nhiệt đới, trong đó có Việt Nam.

Điều đáng lo ngại là các trang trại hiện nay thường không chỉ đối mặt với một loại độc tố riêng lẻ. Kết quả khảo sát trên hơn 25.000 mẫu nguyên liệu và thức ăn chăn nuôi năm 2025 cho thấy khoảng 90% số mẫu nhiễm đồng thời từ hai loại độc tố trở lên. Điều này làm gia tăng nguy cơ tương tác cộng hưởng giữa các độc tố, khiến mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe vật nuôi nghiêm trọng hơn so với từng loại độc tố riêng lẻ.

PGS. Tassis cho biết sáu nhóm độc tố vi nấm phổ biến và nguy hiểm nhất hiện nay gồm Aflatoxin B1, DON (Deoxynivalenol), Zearalenone, Fumonisin, Ochratoxin A và T2 Toxin.

Trong đó, Aflatoxin B1 là một trong những độc tố nguy hiểm nhất, có khả năng gây tổn thương gan nghiêm trọng, ảnh hưởng đến vật chất di truyền của tế bào và làm suy giảm tăng trưởng. DON gây tổn thương biểu mô ruột, làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, khiến vật nuôi chán ăn, chậm lớn và suy giảm miễn dịch.

Zearalenone đặc biệt nguy hiểm đối với hệ sinh sản do có cơ chế hoạt động tương tự hormone estrogen. Độc tố này có thể gây rối loạn sinh sản, giảm khả năng phối giống và ảnh hưởng đến năng suất đàn nái. Trong khi đó, Fumonisin tác động đến hệ tiêu hóa và hô hấp; Ochratoxin A gây tổn thương thận; còn T2 Toxin là tác nhân làm suy giảm miễn dịch mạnh trên vật nuôi.

Theo chuyên gia, thiệt hại do độc tố nấm mốc không chỉ thể hiện qua tỷ lệ chết hay các biểu hiện bệnh lý rõ ràng mà còn xuất hiện dưới dạng giảm tăng trọng, giảm hiệu quả sử dụng thức ăn, giảm khả năng sinh sản và gia tăng nguy cơ mắc các bệnh kế phát. Đây chính là những tổn thất kinh tế âm thầm nhưng kéo dài tại nhiều trang trại.

PGS. Panagiotis Tassis trình bày chuyên đề về độc tố vi nấm (mycotoxins) và những tác động đối với sức khỏe, khả năng sinh sản cũng như năng suất của đàn heo

Bệnh đường ruột gây tổn thất lớn cho người chăn nuôi

Bên cạnh độc tố nấm mốc, các bệnh đường ruột cũng đang gây ra những tổn thất đáng kể cho ngành chăn nuôi heo.

Trong phần trình bày tiếp theo, ông Anawach Phuengkasem tập trung phân tích hai tác nhân quan trọng là Lawsonia intracellularis và Brachyspira – những vi khuẩn gây bệnh đường ruột phổ biến trên heo.

Đặc biệt, Lawsonia intracellularis là nguyên nhân gây bệnh viêm hồi tràng tăng sinh (ileitis), một trong những bệnh đường ruột phổ biến trên toàn thế giới. Vi khuẩn này tấn công niêm mạc ruột, làm tổn thương cấu trúc biểu mô, giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng của vật nuôi.

Các triệu chứng thường gặp bao gồm tiêu chảy, giảm tăng trọng, giảm hiệu quả chuyển hóa thức ăn, thậm chí xuất huyết đường ruột ở những trường hợp nặng.

Điều đáng chú ý là tỷ lệ lưu hành của Lawsonia intracellularis hiện ở mức rất cao tại nhiều quốc gia.

Dữ liệu được trình bày tại hội thảo cho thấy tỷ lệ phát hiện vi khuẩn này tại nhiều nước châu Âu và Bắc Mỹ đều vượt 90%. Riêng tại Việt Nam, khảo sát năm 2025 ghi nhận tỷ lệ dương tính lên tới 100% trong các mẫu được kiểm tra.

Theo ông Anawach, điều này cho thấy mầm bệnh đang hiện diện rất phổ biến trong hệ thống chăn nuôi và cần được kiểm soát bằng các chương trình quản lý tổng thể.

Một trong những nguyên nhân khiến Lawsonia intracellularis khó kiểm soát là khả năng lây lan nhanh qua đường tiêu hóa. Chỉ cần một lượng nhỏ vi khuẩn tồn tại trong phân của heo mang mầm bệnh cũng có thể làm lây nhiễm cho những con vật khỏe mạnh.

Bên cạnh đó, các yếu tố như stress, thay đổi môi trường, mật độ nuôi cao, suy giảm miễn dịch hoặc sự hiện diện của chuột và côn trùng mang mầm bệnh đều có thể làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch.

Sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn sẽ bám vào niêm mạc ruột, nhân lên trong các tế bào biểu mô và dần gây tổn thương cấu trúc ruột. Đáng chú ý, Lawsonia intracellularis có khả năng né tránh một phần cơ chế miễn dịch tự nhiên của vật chủ, khiến việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn hơn.

Theo các chuyên gia, thiệt hại kinh tế do bệnh không chủ yếu đến từ các trường hợp cấp tính mà chủ yếu xuất phát từ các ca nhiễm mãn tính. Những đàn heo nhiễm bệnh kéo dài thường giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, tăng tiêu tốn thức ăn và kéo dài thời gian xuất bán, từ đó làm gia tăng đáng kể chi phí sản xuất.

Để phát hiện bệnh, các chuyên gia khuyến cáo người chăn nuôi nên kết hợp nhiều phương pháp chẩn đoán khác nhau như PCR, Real-time PCR hoặc ELISA tùy theo mục tiêu giám sát. Trong đó, PCR được đánh giá là phương pháp có độ chính xác cao trong việc xác định sự hiện diện của vi khuẩn, còn ELISA phù hợp cho các chương trình giám sát quy mô lớn.

Toàn cảnh hội thảo “Dinh dưỡng và sức khỏe bền vững cho heo” diễn ra tại TP Hồ Chí Minh ngày 17/6.

Hướng tới chăn nuôi ít kháng sinh

Một trong những thông điệp nổi bật được nhấn mạnh xuyên suốt hội thảo là xu hướng giảm sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi.

Theo các chuyên gia, thay vì phụ thuộc vào kháng sinh điều trị, ngành chăn nuôi cần chuyển dần sang các biện pháp phòng bệnh chủ động thông qua quản lý dinh dưỡng, kiểm soát độc tố nấm mốc, nâng cao sức khỏe đường ruột và tăng cường miễn dịch tự nhiên.

Đối với bệnh do Lawsonia intracellularis, các chương trình vaccine hiện vẫn đóng vai trò quan trọng. Bên cạnh đó, việc giám sát dịch tễ và chẩn đoán sớm giúp phát hiện, kiểm soát bệnh hiệu quả hơn, hạn chế thiệt hại cho người chăn nuôi.

Song song với đó, nhiều giải pháp dinh dưỡng mới đang được nghiên cứu và ứng dụng nhằm hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột, cải thiện khả năng miễn dịch và giảm áp lực sử dụng kháng sinh.

Trong số này, các sản phẩm phytogenic có nguồn gốc từ thảo mộc đang nhận được nhiều sự quan tâm nhờ khả năng hỗ trợ sức khỏe đường ruột, góp phần kiểm soát mầm bệnh và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo đại diện A&P Nutrition, doanh nghiệp đang tập trung phát triển các giải pháp dinh dưỡng và phụ gia chức năng nhằm hỗ trợ người chăn nuôi kiểm soát dịch bệnh, nâng cao hiệu quả sản xuất và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành.

Từ câu chuyện độc tố nấm mốc đến các bệnh đường ruột, những nội dung được chia sẻ tại hội thảo cho thấy nhiều tổn thất trong chăn nuôi không đến từ các đợt dịch bùng phát lớn mà xuất phát từ những nguy cơ âm thầm, kéo dài và khó nhận biết. Việc nhận diện sớm các yếu tố rủi ro, kết hợp các giải pháp dinh dưỡng, vaccine và quản lý đàn phù hợp sẽ giúp người chăn nuôi chủ động phòng bệnh, giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi heo đang chịu áp lực từ dịch bệnh, biến động giá nguyên liệu và yêu cầu giảm sử dụng kháng sinh, các chuyên gia nhận định dinh dưỡng và sức khỏe đường ruột sẽ ngày càng đóng vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển bền vững. Đây được xem là nền tảng để nâng cao năng suất, cải thiện sức khỏe đàn vật nuôi và tăng khả năng cạnh tranh của ngành chăn nuôi trong thời gian tới.