(Người Chăn Nuôi) – Ngày 27/1, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Cuộc họp Kỹ thuật lần thứ ba của Nhóm Công tác Động vật đồng hành trong khuôn khổ Khung Đối tác Một Sức khỏe (One Health Partnership – OHP), tập trung thảo luận sáng kiến “Lộ trình hướng tới giảm thiểu và tiến tới loại bỏ hoạt động buôn bán thịt chó, mèo tại Việt Nam”.
Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: BTC
Từ phúc lợi động vật đến sức khỏe cộng đồng
Phát biểu tại cuộc họp, ông Phan Quang Minh, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết, tình trạng chó, mèo thả rông, quản lý đàn nuôi còn rất hạn chế, trong khi nguy cơ dịch bệnh, đặc biệt là bệnh dại, vẫn ở mức cao. Bên cạnh đó là hàng loạt vấn đề tồn tại liên quan đến phúc lợi động vật, an toàn thực phẩm và hoạt động buôn bán, vận chuyển chó, mèo trái phép liên tỉnh, xuyên biên giới.
Theo ông Phan Quang Minh, vấn đề động vật đồng hành không chỉ là câu chuyện riêng của ngành thú y mà liên quan chặt chẽ đến y tế, môi trường, chính quyền địa phương, truyền thông và cộng đồng. “Muốn giải quyết hiệu quả cần có nhận thức thống nhất từ Trung ương đến địa phương, có lộ trình rõ ràng, có mô hình thí điểm, có nguồn lực và cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ”, ông Minh nhấn mạnh.
Đồng chủ trì cuộc họp, ông Matt Backhouse, Trưởng Chương trình Chăm sóc động vật khu vực Đông Nam Á của tổ chức FOUR PAWS International cho rằng, việc tiến tới chấm dứt buôn bán thịt chó, mèo cần được đặt trong mối liên hệ hữu cơ giữa phúc lợi động vật, sức khỏe cộng đồng và môi trường, cốt lõi của cách tiếp cận Một Sức khỏe.
Theo ông Matt Backhouse, đây không chỉ là vấn đề đạo đức hay văn hóa, mà là một thách thức quản trị liên ngành, đòi hỏi sự phối hợp bền bỉ giữa Nhà nước, chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội và cộng đồng. Việc xây dựng lộ trình cần dựa trên bằng chứng khoa học, có cấu trúc rõ ràng, xác định từng bước đi cụ thể, phù hợp với bối cảnh và điều kiện thực tiễn của Việt Nam.
FOUR PAWS đề xuất cung cấp hỗ trợ kỹ thuật dựa trên bằng chứng, bao gồm rà soát khung pháp lý hiện hành, tổng hợp kinh nghiệm từ các mô hình thí điểm trong và ngoài nước, nhằm giúp các cơ quan chức năng có cơ sở khoa học khi điều chỉnh, hoàn thiện chính sách. Song song với đó là thiết lập các cơ chế tham vấn và phối hợp, đặc biệt là các nhóm công tác kỹ thuật đa ngành và cơ chế phối hợp liên ngành.
Một nội dung được nhiều đại biểu nhấn mạnh là xây dựng các mô hình địa phương mẫu, coi đây là những “phòng thí nghiệm chính sách” nhằm tạo ra thay đổi thực chất. Các địa phương được lựa chọn thí điểm cần là những khu vực trọng điểm về buôn bán thịt chó mèo, có nguy cơ bệnh dại cao và có cam kết rõ ràng từ chính quyền địa phương.
Từ góc độ quản lý chuyên ngành, đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y cho biết, hệ thống kiểm dịch động vật xuất, nhập khẩu hiện đã được tổ chức tương đối đầy đủ thông qua các Chi cục Chăn nuôi và Thú y vùng. Lực lượng kiểm dịch thực hiện kiểm soát tình trạng sức khỏe lâm sàng của thú cưng, giấy tờ kiểm dịch, tình hình bệnh dại, cúm gia cầm độc lực cao, cũng như việc tiêm phòng bắt buộc đối với chó, mèo và chim cảnh.
Tuy nhiên, công tác này đang chịu áp lực lớn do đặc thù động vật đồng hành theo người trên các chuyến bay có thể nhập cảnh vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày, buộc lực lượng kiểm dịch phải trực 24/24 trong điều kiện nhân lực mỏng và khối lượng công việc ngày càng tăng.
Các đại biểu cũng thẳng thắn chỉ ra thách thức lớn về nhận thức xã hội, khi một bộ phận người dân vẫn cho rằng chó, mèo là thú cưng nên không cần kiểm dịch như gia súc, gia cầm. Trong khi đó, động vật đồng hành có thể mang và lây truyền nhiều bệnh nguy hiểm cho con người như bệnh dại, Leptospira, các bệnh ký sinh trùng, thậm chí góp phần lan truyền gen kháng kháng sinh. Việc vận chuyển liên tỉnh, đặc biệt từ những vùng có dịch hoặc nguy cơ cao, càng làm gia tăng rủi ro, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải kiểm soát chặt chẽ hơn trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực loại trừ bệnh dại vào năm 2030.
Hướng tới chuyển đổi sinh kế bền vững
Chia sẻ kinh nghiệm từ dự án “Thí điểm mô hình phòng chống bệnh dại và phát triển kinh tế bền vững, từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó, mèo tại một số phường ở Hà Nội”, ông Cấn Xuân Minh, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Hà Nội kiến nghị, cần sớm ban hành khung pháp lý thống nhất về quản lý, vận chuyển và giết mổ chó mèo.
Theo ông, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần được giao làm đầu mối điều phối, xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp theo từng địa bàn, gắn với các giải pháp hỗ trợ sinh kế cho người trong ngành, đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa để bảo đảm tính khả thi.
Từ góc nhìn quốc tế, ông Karanvir Kukreja, Chuyên gia tư vấn về chấm dứt hoạt động buôn bán thịt chó, mèo của tổ chức Humane World for Animals giới thiệu mô hình Hàn Quốc trong việc xây dựng và triển khai lộ trình chấm dứt tiêu thụ thịt chó thông qua khung pháp lý rõ ràng và hỗ trợ chuyển đổi phù hợp. Ông cho rằng, những yếu tố then chốt bao gồm thay đổi nhận thức xã hội, vai trò lãnh đạo chính trị, sức ép từ xã hội dân sự và việc thiết kế lộ trình có thời hạn cụ thể, đi kèm các gói hỗ trợ chuyển đổi cho người lao động trong ngành. Thực tiễn tại Hàn Quốc cho thấy, khi có khung pháp lý rõ ràng, cơ chế báo cáo, giám sát và chế tài cụ thể, việc thực thi trở nên khả thi và hiệu quả hơn.
Các đại biểu chụp ảnh kỷ niệm. Ảnh: BTC
Từ các thực tiễn trong và ngoài nước, các đại biểu thống nhất, việc xây dựng lộ trình tiến tới loại bỏ buôn bán, tiêu thụ thịt chó mèo tại Việt Nam cần dựa trên bằng chứng khoa học, bảo đảm tính khả thi, được triển khai theo từng bước, linh hoạt và phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương. Quan trọng hơn, lộ trình này cần được đặt trong tổng thể mục tiêu loại trừ bệnh dại, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy cách tiếp cận Một Sức khỏe – nơi con người, động vật và môi trường được nhìn nhận như một chỉnh thể thống nhất, không thể tách rời.
Minh Khuê
