(Người Chăn Nuôi) – Bệnh cơ trắng (White Muscle Disease – WMD) là rối loạn thoái hóa cơ do thiếu Vitamin E và selenium, chủ yếu gặp ở bê, nghé, dê và cừu non. Do tổn thương xảy ra trên cơ tim và cơ xương, việc điều trị đòi hỏi phải được tiến hành sớm và có chiến lược bổ sung dinh dưỡng chính xác.
Nguyên tắc điều trị bệnh
Điều trị chỉ có hiệu quả khi tổn thương cơ chưa tiến triển đến giai đoạn hoại tử không hồi phục, đặc biệt ở thể cơ tim. Mục tiêu là phục hồi hệ thống chống ôxy hóa, giảm stress ôxy hóa trong tế bào cơ và ổn định tuần hoàn – hô hấp cho con non.
Bổ sung selenium và Vitamin E dạng tiêm: Tiêm selenium kết hợp vitamin E là biện pháp cốt lõi. Các chế phẩm chứa natri selenite và alpha-tocopherol acetate được sử dụng phổ biến vì cho tác dụng nhanh và có sinh khả dụng cao. Ở bê và nghé, liều tiêm thường tương đương 0,044 mg Se/kg thể trọng; ở dê và cừu non có thể dùng 0,25 – 0,5 ml/con tùy chế phẩm.
Tiêm bắp một lần, sau đó theo dõi đáp ứng trong 24 – 48 giờ. Thể cơ xương thường cải thiện rõ: con non đứng vững hơn, giảm run cơ, bú tốt và tăng vận động. Lưu ý không tiêm quá liều vì selenium có độc tính cao, gây rối loạn hô hấp và thoái hóa gan.
Hỗ trợ tim và tuần hoàn
Những trường hợp có biểu hiện suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn cần dùng thuốc trợ tim (như cafein natri benzoat) để tăng co bóp cơ tim và ổn định nhịp. Những gia súc non mất nước hoặc bỏ bú kéo dài cần được truyền dịch glucose – điện giải nhằm đảm bảo hoạt động cơ tim và cải thiện chuyển hóa năng lượng.
Chuồng úm phải được giữ ấm và khô, hạn chế vận động mạnh trong 2 – 3 ngày đầu để tránh làm tổn thương cơ tiếp diễn. Con vật nằm nhiều cần xoay trở định kỳ để tránh chèn ép cơ.
Việc tái khám là quan trọng: Nếu sau 48 – 72 giờ không cải thiện, cần xem xét các bệnh khác như nhiễm trùng huyết hoặc tiêu chảy mất nước gây yếu cơ, nhằm tránh nhầm lẫn với cơ trắng. Trường hợp thể cơ tim nặng thường tiên lượng kém dù điều trị đúng phác đồ do tổn thương không thể phục hồi.
Chiến lược phòng bệnh chủ động
Phòng bệnh cơ trắng mang tính chiến lược, đặc biệt ở những trang trại nuôi gia súc non tại vùng đất nghèo selenium. Mấu chốt nằm ở bổ sung selenium – vitamin E đúng chuẩn, kết hợp với cải thiện chất lượng thức ăn và môi trường nuôi.
Bổ sung selenium trong khẩu phần; Nhu cầu selenium ở gia súc non dao động 0,1 – 0,3 ppm trong thức ăn hỗn hợp. Ở những vùng đất thiếu Se, cần bổ sung qua premix hoặc khoáng liếm. Các dạng selenium hữu cơ (selenium yeast) cho hiệu quả hấp thu cao và an toàn hơn so với dạng vô cơ, đặc biệt cho con mẹ mang thai.
Đảm bảo Vitamin E đầy đủ: Vitamin E dễ bị phá hủy bởi ánh sáng, nhiệt độ và quá trình ôxy hóa lipid. Do đó, thức ăn cần được bảo quản trong kho mát và khô. Mức bổ sung Vitamin E vào khẩu phần nên đạt 50 – 100 IU/kg thức ăn cho gia súc non. Với con cái mang thai, mức 100 – 150 IU/kg giúp tăng dự trữ qua nhau thai và sữa non, từ đó bảo vệ con sinh ra không bị thiếu hụt.
Tiêm phòng dinh dưỡng cho mẹ mang thai: Bổ sung Se – Vitamin E cho mẹ trong 4 – 6 tuần trước khi đẻ là giải pháp hiệu quả nhất để giảm bệnh cơ trắng ở con non. Tiêm dự phòng cho con non 2 – 4 tuần tuổi cũng được áp dụng tại vùng khan hiếm selenium hoặc đàn có tiền sử bệnh. Việc tiêm lặp lại định kỳ 3 – 4 tháng một lần có thể cần thiết ở dê và cừu sinh sản.
Quản lý chất lượng thức ăn và môi trường
Thức ăn giàu chất béo cần được trộn kèm chất chống ôxy hóa để giảm hư hỏng. Cỏ khô, cỏ ủ phải đảm bảo chất lượng; thức ăn mốc hoặc ôi dầu sẽ làm giảm Vitamin E tự nhiên.
Chuồng nuôi sạch, khô và ấm giúp giảm stress, hạn chế nguy cơ bệnh. Con non phải được bú đủ sữa đầu trong 6 giờ đầu đời để tăng khả năng chống ôxy hóa và nâng cao miễn dịch.
Hoàng Yến
