(Người Chăn Nuôi) – Bệnh do Circovirus heo (PCV2) là tác nhân gây suy giảm miễn dịch mạnh, làm heo dễ mắc các hội chứng hô hấp – tiêu hóa ghép và giảm hiệu quả chăn nuôi. Kiểm soát PCV2 vì vậy cần một hệ thống giải pháp thú y tập trung, dễ triển khai và phù hợp với tình trạng lưu hành virus của từng trại.
Tối ưu chương trình vaccine PCV2
Vaccine là giải pháp cốt lõi trong kiểm soát Circovirus, nhưng hiệu quả phụ thuộc lớn vào thời điểm tiêm và đồng bộ trong đàn. Heo con thường được tiêm từ 14 – 21 ngày tuổi, tùy mức kháng thể mẹ truyền. Những trại có lưu hành PCV2 mạnh, tăng bệnh ghép hoặc cai sữa sớm nên ưu tiên tiêm ở 14 ngày để kịp tạo miễn dịch chủ động trước giai đoạn stress cai sữa. Ở trại có dịch PRRS hoặc suyễn, có thể dùng vaccine phối hợp nhằm giảm thao tác và hạn chế stress.
Heo nái cần được gây miễn dịch tốt để truyền kháng thể sang heo con. Tiêm nhắc trước khi phối giống hoặc trước khi đẻ 2 – 4 tuần giúp nâng mức kháng thể sữa đầu, giảm tỷ lệ nhiễm sớm ở heo con. Đàn hậu bị nhập về cần được tiêm hoàn chỉnh ít nhất 2 liều trước khi đưa vào sử dụng nhằm đồng bộ miễn dịch với đàn nái hiện hữu.
Giảm áp lực virus bằng vệ sinh – sát trùng chuẩn hóa
PCV2 tồn tại rất bền với môi trường, vì vậy giảm mật độ virus là yêu cầu bắt buộc để duy trì hiệu quả vaccine. Chuồng cần được làm sạch theo trình tự: Dọn phân và chất độn, ngâm tẩy rửa bằng chất tẩy, xịt rửa áp lực cao rồi mới sát trùng bằng hóa chất có phổ diệt virus không vỏ bọc. Thời gian tiếp xúc hóa chất tối thiểu 30 phút và chuồng cần được để trống 3 – 7 ngày.
Trong khu heo cai sữa – heo thịt, mô hình “cùng vào – cùng ra” giúp hạn chế lây chéo giữa các lứa tuổi. Hạn chế trộn heo từ nhiều nguồn, vì đây là yếu tố làm tăng đột biến tải lượng virus. Bên cạnh đó, thường xuyên vệ sinh máng ăn, núm uống và hệ thống thông gió để loại bỏ bụi và chất hữu cơ chứa virus.
Quản lý môi trường nuôi để giảm kích hoạt bệnh
PCV2 thường bùng phát mạnh khi heo bị stress nhiệt, ẩm hoặc thông khí kém. Chuồng nuôi phải duy trì nhiệt độ ổn định, tránh chênh lệch ngày – đêm quá lớn, đặc biệt ở heo con và heo cai sữa. Hơi lạnh thổi trực tiếp vào heo làm giảm miễn dịch, tăng nguy cơ nhiễm ghép suyễn và Pasteurella, từ đó làm bệnh PCV2 nặng hơn.
Thông khí cần đủ lưu lượng để giảm khí độc và bụi, nhưng không gây gió lùa. Nền chuồng phải khô và độ ẩm không quá 70%. Mật độ nuôi cần điều chỉnh theo từng giai đoạn, tránh dồn ép, vì mật độ cao làm tăng cơ hội tiếp xúc virus và tăng stress xã hội.
Kiểm soát bệnh ghép – yếu tố quyết định hạn chế thiệt hại
Mức độ trầm trọng của bệnh PCV2 phụ thuộc nhiều vào bệnh ghép, nhất là PRRS, Mycoplasma hyopneumoniae và viêm phổi – màng phổi. Trang trại cần duy trì lịch vaccine PRRS và suyễn hợp lý, không tiêm quá nhiều loại vaccine trong thời gian ngắn để tránh ức chế miễn dịch.
Khi heo có biểu hiện ho kéo dài, gầy nhanh, hạch to hoặc sốt rải rác, cần lấy mẫu PCR để xác định PCV2 và tác nhân ghép. Kháng sinh không tác động lên PCV2 nhưng có vai trò kiểm soát nhiễm khuẩn cơ hội như Streptococcus, Haemophilus và Pasteurella. Việc lựa chọn thuốc phải dựa trên kết quả kháng sinh đồ hoặc tình hình mầm bệnh tại trại để tránh lạm dụng.
Dinh dưỡng và bổ trợ miễn dịch
Heo nhiễm PCV2 thường có chức năng tiêu hóa kém, dễ mắc rối loạn đường ruột. Khẩu phần cần giàu năng lượng dễ tiêu, bổ sung enzyme tiêu hóa và hạn chế thay đổi đột ngột. Một yếu tố quan trọng là kiểm soát mycotoxin; độc tố nấm như DON, fumonisin và zearalenone làm suy giảm miễn dịch, tăng mức độ mẫn cảm với PCV2. Do đó, chất hấp phụ độc tố nên được bổ sung liên tục trong mùa mưa và trong các lô thức ăn có nguy cơ nhiễm cao.
Các chất tăng cường miễn dịch như Vitamin E, selen, beta-glucan hoặc nucleotides giúp heo đáp ứng vaccine tốt hơn và giảm mức độ tổn thương mô lympho khi nhiễm PCV2. Với heo cai sữa, có thể bổ sung chất điện giải – vitamin trong 2 – 3 ngày sau cai để giảm stress.
Tăng cường an toàn sinh học – nền tảng kiểm soát PCV2 lâu dài
An toàn sinh học cần tập trung vào ba điểm: Hạn chế mầm bệnh từ bên ngoài, giảm lan truyền trong trại và giữ người – dụng cụ luôn được khử trùng. Khu vực nhập giống phải có khu cách ly tối thiểu 14 ngày, xét nghiệm PCV2 và PRRS trước khi nhập đàn. Dụng cụ chăm sóc từng khu phải dùng riêng, không sử dụng chung giữa các lứa tuổi. Người vào trại cần thay đồ, tắm sát trùng và đi theo một chiều từ heo nhỏ đến heo lớn.
Kiểm soát chuột, chim và côn trùng giúp giảm sự lây lan gián tiếp của virus. Xe vận chuyển cám, heo và phân phải được khử trùng bánh xe và khoang chứa trước khi vào khu vực nuôi.
Phạm Hải
