Nghiên cứu mới cho thấy đánh thuế với các sản phẩm từ bò, lợn, cừu và gia cầm có thể giúp giảm đáng kể tác động môi trường của ngành chăn nuôi.
Các sản phẩm có nguồn gốc động vật là nhóm thực phẩm có “dấu chân carbon” cao nhất trong lĩnh vực lương thực – thực phẩm tại Liên minh châu Âu (EU). Tiêu dùng thực phẩm nói chung hiện đóng góp khoảng 1/4 tổng lượng phát thải khí nhà kính, hơn một nửa mức suy giảm đa dạng sinh học, phần lớn ô nhiễm phốt pho và gần 3/4 lượng nước tiêu thụ liên quan đến hệ thống thực phẩm.
Tuy vậy, 22 trong số 27 quốc gia thành viên EU vẫn áp mức thuế VAT thấp hơn tiêu chuẩn đối với thịt. Điều này khiến giá thịt không phản ánh đầy đủ các chi phí môi trường và xã hội mà hoạt động chăn nuôi gây ra. Nói cách khác, người tiêu dùng đang chưa nhìn nhận được hết những tác động tiêu cực xuất phát từ chính lựa chọn tiêu dùng của mình.
Đánh thuế với thịt sẽ giúp giảm tác động của hệ thống lương thực – thực phẩm với môi trường. Ảnh: ISAAA.
Nghiên cứu của Viện Potsdam về Tác động Khí hậu, đăng trên tạp chí Nature Food, đã phân tích các chi phí môi trường “ẩn” nói trên. Trong đó, nhóm tác giả xem xét hai kịch bản chính sách: áp dụng VAT đầy đủ đối với thịt hoặc đánh thuế carbon đối với thực phẩm.
Kết quả cho thấy, dấu chân môi trường của thịt cao hơn đáng kể so với thực phẩm có nguồn gốc thực vật, xét trên các tiêu chí như tác động khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học, sử dụng đất và mức độ ô nhiễm. Ngoại lệ duy nhất là vấn đề tiêu thụ nước.
Mức ưu đãi thuế dành cho thịt hiện cũng khác nhau giữa các quốc gia. Ireland áp thuế 0% đối với thịt, trong khi thuế VAT tiêu chuẩn là 23%. Tại Pháp, mức chênh lệch là 15 điểm phần trăm so với VAT tiêu chuẩn; Đức và Italy cũng thấp hơn 12 điểm; Tây Ban Nha thấp hơn 11 điểm. Trong toàn EU, chỉ có Bulgaria, Đan Mạch, Estonia, Latvia và Lithuania đánh thuế thịt theo mức VAT chung.
Nếu các ưu đãi này bị xóa bỏ, nghiên cứu ước tính tác động môi trường từ tiêu dùng thực phẩm có thể giảm từ 3,48% đến 5,7%. Riêng lượng phát thải khí nhà kính có thể giảm gần 30 triệu tấn CO₂ tương đương mỗi năm, tương đương khoảng 5% tổng phát thải liên quan.
Nghiên cứu cũng tính tới chi phí gia tăng mà người tiêu dùng phải trả khi đánh thuế VAT với thịt. Nếu toàn bộ tiền thu được từ thuế thịt không được hoàn trả, chi tiêu thực phẩm của mỗi hộ gia đình EU sẽ tăng trung bình 109 euro mỗi năm. Tuy nhiên, trong trường hợp ngược lại khi nguồn thu thuế được hoàn trả, mức chi phí thực tế mà mỗi hộ phải gánh thêm chỉ còn khoảng 26 euro/năm.
Một phương án khác là đánh thuế carbon đối với thực phẩm, với mức giá 52 euro cho mỗi tấn CO₂. Cách tiếp cận này có thể mang lại lợi ích môi trường lớn hơn và chỉ khiến mỗi hộ gia đình tốn khoảng 12 euro mỗi năm, nhưng khó triển khai hơn về mặt chính trị.
Các tác giả kết luận, khi các chi phí môi trường được tính toán đầy đủ, lợi ích ròng của xã hội sẽ tăng lên rõ rệt. Theo nhà nghiên cứu Charlotte Plinke, điều quan trọng là phải minh bạch về mức độ tác động thực sự của thịt cũng như mục tiêu và cách sử dụng nguồn thu từ các chính sách thuế này.
Nguồn: Báo Nông nghiệp và Môi trường
