(Người Chăn Nuôi) – Khi chiến lược vaccine chưa được triển khai rộng rãi, các biện pháp an toàn sinh học nghiêm ngặt, bao gồm cả kiểm soát rủi ro từ thức ăn, vẫn là yếu tố then chốt để ngăn chặn virus dịch tả heo châu Phi (ASF) xâm nhập trang trại.
Mối đe dọa toàn cầu
Trong vài năm gần đây, ASF ít xuất hiện trên các phương tiện truyền thông, khiến nhiều người có cảm giác dịch bệnh đã lắng xuống. Tuy nhiên, thực tế hoàn toàn ngược lại. Báo cáo tháng 12/2025 của tổ chức Thú y Thế giới (WOAH) khẳng định, ASF vẫn tiếp tục là mối đe dọa toàn cầu, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc duy trì các biện pháp an toàn sinh học nghiêm ngặt và nâng cao nhận thức dịch bệnh trong toàn bộ chuỗi giá trị chăn nuôi.
Từ tháng 1/2022 đến tháng 11/2025, ASF đã xuất hiện tại 71 quốc gia, ảnh hưởng tới 1.136.609 con heo và gây thiệt hại 2.319.104 vật nuôi. Riêng năm 2023, châu Âu ghi nhận số ổ dịch trên đàn heo nuôi cao nhất từ năm 2014, trong khi số ca bệnh trên heo rừng tăng 10% so với năm trước.
ASF đã xuất hiện tại 71 quốc gia. Ảnh: ST
Hiện một số quốc gia đang thử nghiệm vaccine sống giảm độc lực nhưng chưa công bố chiến lược tiêm phòng chính thức. WOAH cũng nhấn mạnh, chỉ những vaccine có bằng chứng rõ ràng về độ an toàn và hiệu quả mới nên được sử dụng. Trong khi chưa có giải pháp vaccine ổn định, virus ASF tiếp tục lây lan và các ổ dịch mới vẫn được ghi nhận thường xuyên. Vì vậy, việc áp dụng tối đa các biện pháp kiểm soát hiện có để hạn chế sự xâm nhập và lan truyền của virus hết sức cần thiết.
Hiểu rõ con đường lây truyền
ASF là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra trên heo nhà và hoang dã. Bệnh không chỉ gây thiệt hại nghiêm trọng cho đàn vật nuôi mà còn tác động lớn đến hiệu quả kinh tế của ngành chăn nuôi, làm gián đoạn việc vận chuyển và buôn bán thịt heo trong nội khối EU và xuất khẩu sang các thị trường khác. Do đó, ASF đã trở thành một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với ngành chăn nuôi heo toàn cầu những năm gần đây.
Virus ASF được thải ra ngoài qua phân, nước bọt và nước tiểu. Chúng có thể lây lan trực tiếp từ heo sang heo thông qua đường mũi – miệng, hoặc gián tiếp qua các vật dụng, thiết bị hay thức ăn bị nhiễm virus. Quần áo của người chăm sóc, phương tiện vận chuyển và thiết bị chăn nuôi cũng có thể trở thành nguồn lây nhiễm.
An toàn sinh học – “tuyến phòng thủ” số một
Trong nhiều trường hợp, đường lây truyền cụ thể của virus không thể xác định chính xác. Vì vậy, các biện pháp an toàn sinh học toàn diện vẫn là công cụ quan trọng nhất để ngăn virus xâm nhập vào trang trại. Những biện pháp này gồm hạn chế di chuyển của con người, áp dụng quy trình cách ly đối với đàn heo nhập mới, kiểm soát động vật gây hại, thực hiện nghiêm ngặt quy trình vệ sinh và khử trùng.
Tuy nhiên, vai trò của thức ăn chăn nuôi trong lây truyền ASF vẫn đang gây tranh luận và cần thêm nghiên cứu. Một số nghiên cứu cho thấy nguy cơ này không thể loại trừ hoàn toàn. Virus ASF có khả năng tồn tại trong điều kiện ẩm và nhiệt độ cao, đồng thời liều gây nhiễm rất thấp. Thậm chí, một số nguyên liệu thức ăn còn có thể kéo dài thời gian tồn tại của virus.
Các thí nghiệm cho thấy khi thức ăn hoặc nước uống bị nhiễm virus ASF ở liều gây nhiễm tối thiểu (104 và 100 TCD50), heo vẫn có thể bị nhiễm bệnh khi ăn hoặc uống tự nhiên. Do đó, việc phân tích mối nguy và kiểm soát phòng ngừa dựa trên rủi ro trong chuỗi cung ứng thức ăn cần bao gồm các biện pháp xử lý nguyên liệu và thức ăn nhằm loại bỏ virus, từ đó hạn chế nguy cơ lây lan dịch bệnh.
Thức ăn – mắt xích an toàn sinh học
Các phụ gia thức ăn được sử dụng để giảm tải lượng virus trong thức ăn cần đáp ứng hai yêu cầu: không độc hại và có tác dụng nhanh. Một số chất khử trùng hóa học như formaldehyde có nguy cơ gây ung thư, khiến việc sử dụng bị hạn chế. Vì vậy, các giải pháp tự nhiên và bền vững đang được chú trọng phát triển. Trong số đó, các hợp chất chuyển hóa từ thực vật đã được nghiên cứu từ lâu nhờ đặc tính kháng khuẩn, chống viêm và điều hòa miễn dịch.
Virus ASF là virus có lớp vỏ lipid, do đó dễ bị tác động bởi các phân tử có khả năng phá vỡ cấu trúc màng này. Một số nghiên cứu lâm sàng cho thấy các hợp chất có nguồn gốc thực vật có thể thể hiện hoạt tính kháng virus bằng cách cản trở quá trình xâm nhập và nhân lên của virus.
Từ nguyên lý này, công thức thảo dược độc quyền Anta®Shield của Dr. Eckel Animal Nutrition được phát triển dựa trên các hợp chất hoạt tính sinh học có khả năng làm mất ổn định màng tế bào, qua đó tạo ra công cụ tự nhiên 100% nhằm giảm nguy cơ virus ASF lây truyền từ thức ăn sang vật nuôi.
Giảm mạnh tải lượng virus trong thức ăn
Trong quá trình phát triển sản phẩm, một trong những mục tiêu quan trọng là tìm kiếm và khai thác hiệu ứng hiệp đồng giữa các chiết xuất thực vật khác nhau.
Trong thử nghiệm mô hình thức ăn in vitro, thức ăn hỗn hợp được gây nhiễm virus ASF, sau đó bổ sung các chiết xuất thực vật có tiềm năng kháng virus ở các liều khác nhau. Kết quả cho thấy khi sử dụng riêng lẻ hai loại chiết xuất thực vật ở liều thấp, tải lượng virus trong thức ăn đã giảm đáng kể sau 24 giờ so với mẫu đối chứng không bổ sung phụ gia. Theo phép thử nuôi cấy tế bào HAD50, mức giảm lần lượt đạt 1,34 và 1,74 log, tương đương giảm 92,6% và 95,8% mầm bệnh.
Khi tăng liều lượng các thành phần này, hiệu quả kháng virus tiếp tục được cải thiện. Đáng chú ý, khi hai chiết xuất thực vật được kết hợp ở liều thấp trong công thức hoàn chỉnh Anta®Shield, tải lượng virus giảm tới 2,54 log, tương đương 99,7% – thấp hơn mẫu đối chứng dương tính và dưới ngưỡng gây nhiễm tối thiểu. Hiệu quả này vượt xa tổng tác động riêng lẻ của từng thành phần, chứng minh sự hiệp đồng rõ rệt giữa các chiết xuất thực vật.
Một nghiên cứu PCR so sánh Anta®Shield với các acid hữu cơ ở nhiều liều lượng khác nhau cũng cho thấy phụ gia nguồn gốc thực vật không chỉ hiệu quả hơn ở liều thấp mà còn phát huy tác dụng nhanh hơn. Sau ba ngày, không còn phát hiện DNA virus khi sử dụng 400 g Anta®Shield, trong khi nhóm sử dụng acid hữu cơ phải mất tới bảy ngày khi áp dụng ở mức dưới 1%.
Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng virus ASF có thể tồn tại trong một số loại thức ăn và nguyên liệu thức ăn trong nhiều ngày. Trong nghiên cứu này, sau bảy ngày tải lượng virus vẫn đủ cao để có khả năng gây nhiễm cho heo. Điều đó cho thấy việc ngăn chặn virus ASF xâm nhập trang trại thông qua thức ăn là yêu cầu cấp thiết.
Đến nay, vai trò chính xác của thức ăn trong lây truyền virus ASF vẫn là câu hỏi chưa có lời giải. Tuy nhiên, ngành chăn nuôi không thể chờ đợi thêm. Anta®Shield được phát triển nhằm tích hợp chiến lược giảm tải virus trong thức ăn vào hệ thống an toàn sinh học hiện có của trang trại. Giải pháp tự nhiên 100% này dựa trên các chiết xuất thực vật mạnh, không gây hại cho người lao động và không gây ăn mòn thiết bị.
Khi ASF vẫn là mối đe dọa thường trực, việc chủ động bịt kín mọi “kẽ hở” trong kế hoạch an toàn sinh học bao gồm cả rủi ro từ thức ăn chính là chìa khóa để bảo vệ đàn heo và duy trì sự bền vững của ngành chăn nuôi.
Tiến sĩ Elisabeth Holl, Giám đốc kỹ thuật – Tiến sĩ Bernhard Eckel, Phó chủ tịch Dr. Eckel Animal Nutrition
