(Người Chăn Nuôi) – Chuột gây nhiều rủi ro cho các trang trại gia cầm, từ phát tán mầm bệnh, làm nhiễm bẩn thức ăn đến phá hoại công trình, thiết bị và đe dọa an toàn sinh học. Tuy nhiên, hoàn toàn có thể kiểm soát chuột bằng cách kết hợp quản lý trang trại chặt chẽ với chương trình kiểm soát chủ động, triển khai quanh năm thay vì chỉ xử lý khi chuột xuất hiện.
Nhiều người chăn nuôi chỉ xem chuột là loài gây hại vì chúng ăn thức ăn, nhưng trên thực tế, mối đe dọa mà chúng gây ra lớn hơn nhiều.
Chuột cống và chuột nhắt có thể mang nhiều loại mầm bệnh nguy hiểm đối với gia cầm, trong đó có E. coli, Salmonella, Campylobacter, Mycoplasma, virus Newcastle, virus Metapneumovirus, cùng với mạt và giun ký sinh đường ruột. Trong quá trình di chuyển khắp trang trại, chúng có thể phát tán các tác nhân gây bệnh qua chân và cơ thể.
Chuột cũng gây thiệt hại kinh tế đáng kể. Chỉ một quần thể khoảng 100 con chuột có thể phá hoại gần 1 tấn thức ăn gia cầm mỗi năm. Đáng lo ngại hơn, lượng thức ăn bị chúng làm nhiễm bẩn bởi phân, nước tiểu và lông có thể gấp khoảng 10 lần lượng thức ăn chúng thực sự ăn. Ngoài ra, chuột thường xuyên cắn phá dây điện, gỗ và vật liệu cách nhiệt, làm tăng chi phí sửa chữa, bảo trì và thậm chí có thể gây nguy cơ cháy.
Kiểm soát tổng hợp – giải pháp hiệu quả nhất
Không có một biện pháp đơn lẻ nào có thể kiểm soát chuột lâu dài. Vì vậy, trang trại cần triển khai chương trình quản lý dịch hại tổng hợp, kết hợp các biện pháp phòng ngừa, đặt bẫy và sử dụng bả quanh năm, bất kể có phát hiện chuột hay không. Trước hết, cần hạn chế các điều kiện thu hút chuột bằng cách loại bỏ nguồn thức ăn, nước uống và nơi trú ẩn của chúng. Đồng thời, sử dụng bẫy hoặc hộp đặt bả để giảm số lượng chuột và duy trì giám sát thường xuyên nhằm phát hiện sớm nguy cơ tái xâm nhập.
Nhận biết các dấu hiệu cảnh báo
Những dấu hiệu phổ biến cho thấy chuột đang xuất hiện trong trang trại gồm: tiếng cào hoặc tiếng động trong tường; phân chuột gần khu vực chứa thức ăn; vết nước tiểu có thể phát hiện dưới tia cực tím; hang mới đào; dấu răng cắn; vết dầu hoặc vết bẩn do chuột cọ vào đường ống; và mùi hôi đặc trưng dai dẳng. Đèn pin cũng có thể hỗ trợ phát hiện chuột vào ban đêm, bởi mắt chuột có khả năng phản chiếu ánh sáng.
Đánh giá quy mô quần thể chuột giúp xác định mức độ kiểm soát phù hợp. Nếu chỉ phát hiện một vài dấu hiệu mà chưa trực tiếp nhìn thấy chuột, số lượng chuột có thể còn ít. Thường xuyên bắt gặp chuột vào ban đêm cho thấy trang trại đã có chuột xâm nhập; còn nếu thấy nhiều chuột vào ban ngày, đó có thể là dấu hiệu quần thể đã tăng cao.
Phòng ngừa bắt đầu từ trang trại
Thiết kế và bảo trì trang trại đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chuột xâm nhập. Hàng rào bao quanh trang trại nên được lắp tấm kim loại chắn ở phần chân để hạn chế chuột tìm đường vào khu vực bên trong. Chuồng nuôi cần được thiết kế nhằm giảm tối đa các điểm xâm nhập, với cửa đóng kín, nền móng bê tông chắc chắn và phần nền bao quanh chuồng được thiết kế để hạn chế chuột đào hang. Trang trại cần thường xuyên kiểm tra và bịt kín mọi khe hở mà chuột có thể chui qua.
Cần phát quang thảm thực vật quanh khu vực chu vi trang trại và giữa các dãy chuồng; những khu vực này nên được rải sỏi nếu điều kiện cho phép. Không để thiết bị, chất độn chuồng hoặc vật liệu xây dựng không sử dụng nằm ngổn ngang, bởi đây có thể trở thành nơi làm tổ lý tưởng cho chuột. Thức ăn chăn nuôi phải luôn được bảo quản trong thùng kín chống chuột hoặc các thùng kim loại có nắp đậy. Thức ăn rơi vãi cần được dọn sạch ngay; đồng thời loại bỏ các khu vực đọng nước. Rác thải, đặc biệt là rác thực phẩm, phải được thu gom khỏi trang trại. Gia cầm chết cũng cần được thu gom và xử lý kịp thời theo đúng quy định để tránh thu hút chuột và các loài gây hại khác.
Kế hoạch đặt bả kiểm soát loài chuột, thể hiện các điểm đặt bả tạm thời và cố định
Đặt bả – quy trình quản lý thường xuyên
Một chương trình đặt bả hiệu quả cần được triển khai trước khi đưa đàn gia cầm vào nuôi. Hoạt động của chuột phải được theo dõi và ghi chép trong suốt vòng đời của đàn. Việc nắm được quy mô ước tính và vị trí tập trung của quần thể chuột sẽ giúp lựa chọn biện pháp kiểm soát phù hợp nhất.
Bẫy sập và bẫy hộp hữu ích khi số lượng chuột còn thấp. Bẫy nên được đặt sát tường, phía sau các vật dụng, tại những góc tối và những nơi phát hiện phân chuột hoặc dấu răng cắn. Cần kiểm tra bẫy hằng ngày.
Hộp đặt bả cố định nên được bố trí tại những khu vực tập trung hoạt động của chuột, cả bên trong và bên ngoài chuồng nuôi, dọc theo tường và gần các lối ra vào. Các hộp đặt bả cần được kiểm tra, bổ sung bả mới định kỳ. Nên luân phiên hoạt chất và chất dẫn dụ khoảng 4 tháng/lần để duy trì hiệu quả kiểm soát, đồng thời vệ sinh kỹ các hộp đặt bả mỗi năm. Luôn đeo găng tay khi thao tác với bả để hạn chế hơi người bám vào bả, bởi điều này có thể làm giảm khả năng chuột tiếp cận.
Giám sát liên tục
Kiểm soát chuột không phải là công việc chỉ thực hiện một lần. Ngay cả khi quần thể chuột đã giảm đáng kể, việc kiểm tra định kỳ các hộp đặt bả và toàn bộ môi trường trang trại vẫn cần thiết. Nếu số lượng chuột không giảm như dự kiến, người chăn nuôi nên tìm đến đơn vị kiểm soát dịch hại chuyên nghiệp để đánh giá lại và tăng cường chương trình kiểm soát.
Một chương trình kiểm soát chuột hiệu quả không chỉ bảo vệ công trình và nguồn thức ăn. Quan trọng hơn, nó góp phần tăng cường an toàn sinh học, giảm nguy cơ phát sinh và lây lan dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe đàn gia cầm và duy trì hiệu quả sản xuất. Kiểm soát chuột thường xuyên sẽ giúp người chăn nuôi chủ động phòng ngừa, không để loài gây hại nhỏ này trở thành mối đe dọa lớn đối với trang trại.
→ Để biết thêm thông tin, truy cập Trung tâm Thông tin Aviagen hoặc quét mã QR.
