(Người Chăn Nuôi) – Các bệnh hô hấp gây thiệt hại lớn trong chăn nuôi gà, nhất là ở mô hình thâm canh mật độ cao. Nhận diện sớm, chẩn đoán đúng và phòng ngừa hiệu quả là yếu tố then chốt để kiểm soát dịch bệnh và nâng cao năng suất.
Đặc điểm
Bệnh hô hấp ở gà thường do nhiều tác nhân gây ra, bao gồm virus, vi khuẩn, nấm và các yếu tố môi trường bất lợi. Một số bệnh phổ biến có thể kể đến như bệnh Newcastle, viêm phế quản truyền nhiễm (IB), cúm gia cầm (Avian Influenza – AI), bệnh hô hấp mãn tính (CRD), viêm thanh khí quản truyền nhiễm (Infectious Laryngotracheitis – ILT).
Các bệnh này có đặc điểm chung là lây lan nhanh qua đường hô hấp, không khí, nước uống, thức ăn hoặc qua tiếp xúc trực tiếp giữa các cá thể trong đàn.
Ảnh: EW Nutrition
Triệu chứng
Khi mắc bệnh, gà thường biểu hiện các triệu chứng như ho, khò khè, chảy nước mũi, khó thở, giảm ăn, giảm tăng trưởng và giảm sản lượng trứng. Trong trường hợp nặng, tỷ lệ chết có thể cao, đặc biệt với các bệnh do virus độc lực mạnh.
Chẩn đoán
Việc chẩn đoán bệnh cần dựa trên tổng hợp nhiều yếu tố như triệu chứng lâm sàng, lịch sử tiêm phòng, điều kiện chăn nuôi và kết quả xét nghiệm.
Quan sát triệu chứng là bước đầu quan trọng. Người chăn nuôi cần theo dõi các biểu hiện bất thường như tiếng thở, hành vi ăn uống, tình trạng phân và sản lượng trứng. Tuy nhiên, do nhiều bệnh có triệu chứng tương tự, việc chỉ dựa vào quan sát có thể dẫn đến nhầm lẫn.
Chẩn đoán chính xác cần kết hợp với xét nghiệm tại phòng thí nghiệm như PCR, phân lập vi khuẩn hoặc huyết thanh học. Điều này giúp xác định đúng tác nhân gây bệnh, từ đó đưa ra hướng xử lý phù hợp.
Ngoài ra, mổ khám gà bệnh cũng cung cấp nhiều thông tin quan trọng như tình trạng viêm, xuất huyết ở khí quản, phổi, túi khí… hỗ trợ quá trình chẩn đoán.
Phòng bệnh
Phòng bệnh luôn là biện pháp quan trọng và hiệu quả nhất trong kiểm soát các bệnh hô hấp trên gà. Trước hết, cần xây dựng chuồng trại đảm bảo thông thoáng, sạch sẽ, có hệ thống thông gió tốt, hạn chế khí độc như amoniac.
Trại nuôi gà phải được phân thành các khu như: Khu ấp nở xuất bán, khu gà con, gà hậu bị, gà đẻ… và phải có khu riêng biệt để nuôi gà mới nhập về. Không nuôi nhiều loại gia cầm trong cùng một trại. Gà nuôi thả vườn tự do nên dùng lưới quây lại thành khu để thuận lợi cho việc vệ sinh, khử trùng như đối với một trại kín.
Không nên nuôi gối các lứa và luân chuyển trong cùng một trại. Sau mỗi đợt xuất bán hết gia cầm, phải vệ sinh tiêu độc, khử trùng và để trống chuồng trong một thời gian rồi mới thả đợt mới. Thực hiện cách ly và kiểm soát gà giống mới nhập về ít nhất 14 ngày.
Con giống chăn nuôi phải đảm bảo khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng, được tiêm phòng đầy đủ các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, ưu tiên lựa chọn con giống có nguồn gốc từ những cơ sở chăn nuôi được chứng nhận an toàn dịch bệnh…
Mật độ nuôi cần phù hợp với từng giai đoạn phát triển của gà, tránh nuôi quá dày. Đồng thời, cần đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, nước sạch và bổ sung vitamin, khoáng chất để tăng sức đề kháng.
Thường xuyên quét dọn, vệ sinh sạch sẽ chuồng nuôi và khu vực xung quanh chuồng nuôi; vệ sinh máng ăn, máng uống, các dụng cụ chăn nuôi; Định kỳ tuần 1 – 2 lần phun thuốc sát trùng tẩy uế chuồng trại, khu vực xung quanh chuồng nuôi để tiêu diệt mầm bệnh bằng vôi bột hoặc các loại thuốc sát trùng như Benkocid, HanIodine… Khi sử dụng người chăn nuôi cần xem kỹ nhãn mác, hạn sử dụng và cách dùng ghi trên chai thuốc để biết nồng độ thuốc pha, phương pháp sử dụng… Nên chọn những loại thuốc sát trùng có hoạt phổ rộng để tiêu diệt được nhiều loại mầm bệnh: vi khuẩn, virus… thời gian diệt trùng nhanh, hoạt lực kéo dài, ổn định và chi phí thấp, ít ảnh hưởng đến gà.
Thực hiện tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine, đúng lịch. Đây là biện pháp chủ động giúp giảm nguy cơ bùng phát dịch.
Cách ly kịp thời những vật nuôi có biểu hiện khác thường, chẩn đoán và điều trị nếu cần thiết, không được bán hoặc phát tán gà ốm, chết và chất thải của chúng ra môi trường xung quanh gây ô nhiễm môi trường, phát tán mầm bệnh. Khai báo ngay với cán bộ thú y cơ sở, chính quyền địa phương hoặc Chi cục Chăn nuôi thú y khi nghi ngờ gà mắc các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm để được hướng dẫn phòng, chống.
Nguyễn Hằng
