(Người Chăn Nuôi) – Nguy cơ virus lở mồm long móng (LMLM) chủng SAT1 xâm nhập Việt Nam đang gia tăng sau khi Trung Quốc lần đầu ghi nhận ổ dịch vào đầu tháng 4/2026. Trước diễn biến này, ngành thú y đang khẩn trương siết chặt giám sát tại khu vực biên giới, cửa khẩu, đồng thời chủ động xây dựng phương án nhập khẩu vaccine để sẵn sàng ứng phó nếu dịch bệnh xuất hiện.
Thông tin trên được đưa ra tại cuộc họp ngày 25/5 giữa Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị với Cục Chăn nuôi và Thú y, các đơn vị thuộc Bộ cùng đại diện doanh nghiệp về công tác phòng, chống dịch LMLM và phương án nhập khẩu vaccine SAT1.
Toàn cảnh cuộc họp. Ảnh: Linh Linh
Theo báo cáo của Cục Chăn nuôi và Thú y, bệnh LMLM là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đối với các loài gia súc móng guốc chẵn như trâu, bò, lợn, dê, cừu. Virus gây bệnh hiện có 7 type huyết thanh gồm O, A, C, Asia1, SAT1, SAT2 và SAT3.
Tại Việt Nam, đến nay mới ghi nhận các serotype O, A và Asia1, chưa phát hiện virus LMLM chủng SAT1. Tuy nhiên, theo cảnh báo của Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH) và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), chủng SAT1 đang có xu hướng lan rộng ra ngoài khu vực lưu hành truyền thống tại châu Phi và đã xuất hiện ở nhiều nước Trung Đông, Tây Á và châu Âu.
Đáng chú ý, từ đầu tháng 4/2026, Trung Quốc lần đầu ghi nhận 219 ca bệnh trên đàn bò nhiễm virus LMLM serotype SAT1 tại Cam Túc và Tân Cương. Cơ quan chức năng xác định nguồn lây liên quan đến hoạt động buôn bán, vận chuyển gia súc trái phép qua biên giới.
Theo đánh giá của Cục Chăn nuôi và Thú y, nguy cơ đối với Việt Nam hiện đến từ ba yếu tố chính. Thứ nhất, chủng virus SAT1 đang dịch chuyển nhanh về khu vực gần Đông Nam Á. Thứ hai, hoạt động vận chuyển, buôn bán động vật qua biên giới vẫn còn tiềm ẩn nhiều phức tạp. Thứ ba, các loại vaccine LMLM đang được sử dụng phổ biến trong nước hiện chưa có khả năng bảo hộ đối với chủng SAT1.
Trong bối cảnh tổng đàn vật nuôi cảm nhiễm của Việt Nam ở mức lớn với khoảng 31,4 triệu con lợn, 6,14 triệu con bò, 1,95 triệu con trâu và hơn 3 triệu con dê, cừu, nguy cơ dịch bệnh xâm nhập có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Trước tình hình trên, Cục Chăn nuôi và Thú y xác định trọng tâm hiện nay là tăng cường giám sát nguy cơ tại khu vực biên giới, cửa khẩu, các chợ đầu mối, cơ sở thu gom, giết mổ và các tuyến vận chuyển gia súc.
Cơ quan chuyên môn đã xây dựng kế hoạch giám sát chủ động tại 11 tỉnh với hơn 1.000 mẫu xét nghiệm nhằm phát hiện sớm virus SAT1 nếu xuất hiện. Đồng thời, các Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm thú y Trung ương cũng đã chuẩn bị quy trình xét nghiệm Realtime RT-PCR có khả năng phát hiện đồng thời các serotype O, A, Asia1 và SAT1.
Song song với công tác giám sát dịch tễ, ngành thú y đang chủ động chuẩn bị phương án vaccine để sẵn sàng ứng phó trong trường hợp dịch bệnh xâm nhập vào Việt Nam.
Ông Nguyễn Văn Bách, Giám đốc Công ty CP Kinh doanh Thuốc thú y Amavet, cho biết, SAT1 không phải là chủng virus mới trên thế giới và vaccine phòng bệnh hiện đã được nhiều quốc gia sử dụng. Tuy nhiên, khi dịch bệnh đã xuất hiện tại Trung Quốc thì nguy cơ đối với Việt Nam được đánh giá ở mức cao do hoạt động giao thương, vận chuyển động vật trong khu vực diễn ra thường xuyên.
Theo ông Bách, nếu có vaccine phù hợp, giải pháp hiệu quả nhất vẫn là tạo miễn dịch chủ động cho đàn vật nuôi trước khi mầm bệnh xâm nhập và phát tán trong cộng đồng chăn nuôi.
Đại diện doanh nghiệp chia sẻ, Amavet đã làm việc với đối tác cung cấp vaccine từ Argentina để chuẩn bị nguồn cung cho thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, vaccine hiện không có sẵn tồn kho nên cần khoảng hai tháng để đặt hàng và vận chuyển về nước.
Sau khi nhập khẩu, vaccine tiếp tục phải trải qua quá trình đánh giá an toàn, hiệu lực trong khoảng hai tháng trước khi đưa vào sử dụng. Thời gian để vật nuôi tạo miễn dịch sau tiêm cũng cần từ 28 đến 56 ngày. Như vậy, tính toàn bộ quy trình từ đặt hàng, sản xuất, vận chuyển, kiểm nghiệm chất lượng đến khi vật nuôi có miễn dịch chủ động sẽ mất khoảng 4 – 5 tháng.
Từ thực tế này, Amavet đề nghị cơ quan quản lý nghiên cứu rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính nhằm chủ động hơn về nguồn vaccine trong bối cảnh nguy cơ dịch bệnh gia tăng.
Phát biểu tại cuộc họp, ông Dương Tất Thắng, Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, nhấn mạnh, việc nhập khẩu vaccine cần đồng thời đáp ứng yêu cầu chuyên môn, an toàn dịch tễ và tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật.
Theo ông Thắng, trong bối cảnh nguy cơ dịch bệnh tăng cao, các thủ tục cần được xử lý nhanh hơn nhưng vẫn phải bảo đảm đầy đủ quy trình kiểm nghiệm, xác thực chất lượng và giám sát sản phẩm.
Ông cũng lưu ý Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn vaccine và nguyên liệu nhập khẩu, do đó cần xây dựng phương án chủ động nguồn cung, đồng thời từng bước nâng cao năng lực sản xuất vaccine trong nước để giảm phụ thuộc vào thị trường bên ngoài.
Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh, dù đến nay Việt Nam chưa phát hiện virus LMLM serotype SAT1 nhưng tuyệt đối không được chủ quan trước nguy cơ dịch bệnh xâm nhập từ bên ngoài.
Theo Thứ trưởng, nhiệm vụ trước mắt là phải kiểm soát chặt hoạt động vận chuyển, buôn bán động vật qua biên giới, đặc biệt tại các đường mòn, lối mở và khu vực cửa khẩu – những nơi tiềm ẩn nguy cơ cao phát sinh vận chuyển gia súc trái phép.
Thứ trưởng yêu cầu các đơn vị chuyên môn tiếp tục cập nhật sát diễn biến dịch bệnh tại các quốc gia trong khu vực; tăng cường giám sát dịch tễ, xét nghiệm và phát hiện sớm nguy cơ; đồng thời đôn đốc các địa phương triển khai nghiêm túc các biện pháp phòng, chống dịch đã được ban hành.
Đối với vấn đề vaccine, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường lưu ý, việc chủ động xây dựng phương án nhập khẩu là cần thiết trong bối cảnh Việt Nam chưa sản xuất được vaccine phòng chủng SAT1. Tuy nhiên, quá trình nhập khẩu phải bảo đảm đúng quy định, đúng chủng virus, đáp ứng yêu cầu chất lượng và phù hợp nhu cầu thực tế.
Bên cạnh đó, các đơn vị cũng cần chuẩn bị đồng bộ năng lực bảo quản, phân phối và sử dụng vaccine nếu phát sinh tình huống dịch bệnh khẩn cấp.
Về lâu dài, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị đề nghị các cơ quan chuyên môn nghiên cứu nâng cao năng lực sản xuất vaccine trong nước nhằm chủ động hơn trong công tác phòng, chống dịch bệnh động vật.
Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng giao cơ quan chuyên môn xây dựng quy chế nhập khẩu vaccine trong tình huống khẩn cấp để làm cơ sở triển khai nhanh các giải pháp ứng phó khi cần thiết, hạn chế thấp nhất nguy cơ thiệt hại cho ngành chăn nuôi.
Thùy Khánh
