Triết lý âm dương trong ẩm thực Tết cổ truyền

26/01/2020 | 07:54

(Người Chăn Nuôi) -Triết lý âm dương luôn được người Việt coi trọng, âm dương hòa hợp - vạn vật sinh sôi. Trong ngày Tết, ngoài mâm cỗ cúng cổ truyền, các món ăn thường dùng cũng mang đậm triết lý âm dương trong đó.

Gắn liền từ thực tế đời sống

Từ xa xưa, gà luộc là món ăn không thể thiếu trên mâm cỗ cúng của người Việt, đặc biệt trong lễ Giao thừa và gia tiên ngày Tết. Trong văn hóa phương Đông, gà trống là con vật có thể gọi mặt trời lên, tiếng gà gáy có ý nghĩa linh thiêng, làm bừng lên ánh dương, mang đến sinh khí. Phần gạo nếp vị ngọt, mùi thơm mang tính âm. Con gà được bày lên mâm xôi cúng thể hiện quan niệm cơ bản nhất về vũ trụ thời xưa: Trên là Trời, dưới là Đất. Món ăn có âm có dương thể hiện ước vọng của người Việt mong cho một năm mới vạn vật sinh sôi, mưa thuận gió hòa.

Trong dân gian cũng có nhiều món ăn tuy đơn giản, nhưng chứng tỏ ý thức về nguyên lý âm dương của dân tộc ta rất vững vàng. Trong mâm cỗ Tết, thường nhà nào cũng có dăm ba cặp bánh chưng dành cúng gia tiên. Món bánh trong tâm thức người Việt là truyền thống “uống nước nhớ nguồn” mang đặc trưng của dân tộc.

Nét đẹp truyền thống bánh chưng - bánh dày Ảnh: ST

Bánh chưng được người Việt sáng tạo ra gắn liền với sự tích “Bánh chưng bánh dày”. Bánh chưng hình vuông, màu xanh, tượng trưng trái đất, âm. Bánh dày hình tròn, màu trắng, tượng trưng trời, dương, thể hiện chiều rộng và chiều sâu của cả một nền văn hóa. Theo truyền thuyết, bánh chưng bánh dày có từ thời Vua Hùng Vương thứ 6, sau khi phá xong giặc Ân. Vua muốn truyền ngôi cho con, nhân dịp đầu xuân, mới hội các con mà bảo rằng: “Con nào tìm được thức ngon lành để bày cỗ dâng cúng tổ tiên có ý nghĩa hay thì ta truyền ngôi cho”.

Các con trai đua nhau kiếm của ngon vật lạ, hy vọng được làm vua. Người con trai thứ 18 của Hùng Vương thứ 6 là Lang Liêu, tính tình thuần hậu, chí hiếu, song vì mẹ mất sớm, không có người mẹ chỉ vẽ cho, nên rất lo lắng không biết làm sao, bỗng nằm mơ thấy Thần Đèn bảo: “Vật trong trời đất không có gì quý bằng gạo, là thức ăn nuôi sống người. Nên lấy gạo nếp làm bánh hình tròn và hình vuông, để tượng trưng trời đất. Lấy lá bọc ngoài, đặt nhân trong ruột để tượng hình cha mẹ sinh thành”.

Nhờ lời Thần dặn, Lang Liêu đã làm thành món bánh chưng, bánh dày. Nguyên liệu làm nên cặp bánh lại cần đỗ xanh và gạo nếp, thịt ba chỉ và gia vị là các cặp âm dương khá thường thức trong ẩm thực Việt. Cũng nhờ món bánh ấy, mà Lang Liêu được kế vị ngôi báu. Vua Hùng chọn Lang Liêu không chỉ bởi Lang Liêu làm ra món bánh ngon, mà còn thấy người con trai này có thể thấu hiểu được nguyên lý âm dương. Trong con mắt của bậc đế vương, người thấu triệt được nguyên lý này thì làm gì cũng thành công, dễ trị vì thiên hạ. Bởi thế mới thấy được sự sâu sắc trong con mắt người xưa khi lựa chọn bậc hiền tài làm trụ cột cho quốc gia .

 

Nét tinh túy của dân tộc

Trong ngày Tết cổ truyền, dân gian thường có câu “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ - Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh”. Câu đối đã gói gọn và phản ánh được những nét đẹp về ẩm thực của cái Tết cổ truyền Việt Nam.

 “Thịt mỡ, dưa hành, bánh chưng xanh” là những món ăn rất dân dã và quen thuộc được tạo nên từ những sản vật nơi đồng ruộng và làng quê Việt Nam. Xét trên phương diện văn hóa ẩm thực, nó lại rất cân bằng, hài hòa về khẩu vị, về màu sắc, về âm dương. Nấu được món thịt ngon, muối được hũ dưa hành đúng cách, làm được cặp bánh chưng dẻo mềm phải là những người rất giỏi giang, rất tài hoa trong công việc bếp núc. Ba món ăn này vừa thể hiện tài nghệ; vừa nói lên thị hiếu thẩm mỹ rất cao của người Việt Nam từ bao đời nay. Vì vậy, thịt mỡ, dưa hành, bánh chưng được các gia đình bày dọn trên bàn thờ đã làm cho mâm cổ Tết trở nên sang trọng. Việc làm này nói lên lòng biết ơn sâu sắc và lòng thành kính của cháu con đối với tổ tiên, ông bà.

Ngoài món ăn thì hầu hết các phong tục tập quán của người Việt đều mang đậm tính âm dương trong đó. Bộ đôi tranh Đông Hồ: “Vinh Hoa - Phú Quý” cũng là một cặp âm dương hoàn chỉnh.

Các phong tục như đầu năm mua muối, hay mua cành đào, đốt pháo đầu năm đều thể hiện tính dương mạnh, có tác dụng xua đuổi tà ma, năng lượng âm có tính xấu. Tuy nhiên, những năm gần đây, đi cùng tốc độ phát triển của nền kinh tế, trong ngày Tết, con người thường chú trọng quá nhiều vào ăn nhậu và thịt cá đặc biệt là uống nhiều rượu đều là tính âm, làm mất đi sự cân bằng âm dương. Nếu như mỗi người Việt chúng ta có thể học Lang Liêu, tìm thấy sự cân bằng âm dương trong từng sản phẩm mình làm ra, trong mỗi mối quan hệ gia đình cho đến quản việc nước, trị việc nhà thì đất nước ta sẽ người người hạnh phúc, nhà nhà an vui, quốc gia ổn định.

Trần Thế

Gửi bình luận

Gửi Làm lại