Tết con chuột, Tết của nhà nông

28/01/2020 | 13:31

(Người Chăn Nuôi) - Tết của người Việt Nam là Tết của nông nghiệp, theo lịch nông nhàn. Có câu “Tháng Giêng là tháng ăn chơi”, Tết diễn ra trong những ngày mùa màng đã xong xuôi, ruộng đồng xanh tốt mà chủ nhân của nó có thể ung dung đi thi hội chim, thi hát quan họ cả tháng mới về.

Tiếng là vậy, nhưng những ngày giáp Tết, người nông dân rất bận bịu, có người chiều ba mươi còn ống thấp ống cao. Phải lo toan mọi thứ xong trước Tết, bởi ra Giêng không thể thuê mượn ai, lại phải lo tiền bạc, gạo thịt đón xuân. Những người chăn nuôi thì trước Tết cả tháng phải lo chống dịch bệnh, bảo vệ đàn gia súc, gia cầm chờ đến Tết tiêu thụ. Mấy ngày cuối năm bao nhiêu công sức dồn vào việc bán lợn, bán gà. Người đàn bà tháng Chạp thường già đi, gầy sút, mất ăn mất ngủ ngóng giá cả lên xuống thế nào.

Bây giờ, chẳng phải ở Việt Nam và các nước vùng Đông Nam Á, cư dân nông thôn ngày càng thưa thớt, thành thị nhà cao, san sát, dân số lên đến hàng chục triệu. Có những ngôi làng quanh năm chỉ có người già, em nhỏ, dăm ba người phụ nữ còn phải nuôi con. Sức lao động đều dồn về nơi phố thị. Ngày Tết, con cái họ hàng từ thành phố về, làng xóm mới đông đúc, dân số đủ đầy. Ngồi bên bếp lửa nấu bánh chưng, kể chuyện ông bà tổ tiên và cùng ôn lại những tháng ngày ruộng đồng nhộn nhịp, con trâu đi trước, cái cày đi sau.

Anh Ngọc là người cày máy ở Đức Thọ, Hà Tĩnh. Anh có cái máy cày để trong nhà, cứ trước Tết thì đem đi cày khắp nơi. Anh nói: “Cày máy, công một trăm ngàn, nếu thuê người làm đất phải mất ba trăm ngàn, bây giờ không ai là không thuê cày máy”. Hỏi anh thu nhập cao không, anh tủm tỉm: “Nhiều bà con đến Tết mới trả tiền. Diện tích sản lượng mỗi nhà chẳng có bao nhiêu, thu hoạch lúa xong để ăn dần chứ không bán. Tết đến, con cái từ thành phố về, cho tiền thì bố mẹ mới có tiền mặt mà tiêu, trả nợ”.

Nghề nông cũng là một cái nghiệp, có người cố bỏ, có người cố giữ. Ở quận 2, TP Hồ Chí Minh, sau khi thành lập khu đô thị mới Thủ Thiêm, nhiều phường bị giải tỏa trắng. Nơi ấy trước rất nhiều ruộng lúa gạo ngon nổi tiếng. Lãnh đạo phường bị giải tỏa nói: “Dân chúng tôi giờ mỗi người đi một nơi, nhường ruộng đồng cho đô thị hóa, nhưng theo chỗ chúng tôi biết, không ít người vẫn thích làm nông nên chọn chỗ định cư là các tỉnh Bình Dương, Bình Phước, Long An, nơi ruộng đất hãy còn nhiều”.

Khu đô thị mới Phú Mỹ Hưng ở quận 7 trước cũng là một cánh đồng lúa lớn. Nay trẻ con lớn lên phân biệt cây lúa với cây cỏ bằng cách so sánh hình ảnh trong sách và tạp chí thôi. Ấy thế mà vào dịp Tết, đình Phú Mỹ luôn đông vui, múa lân cúng lễ, khói hương suốt ngày. Chị Tư, một cư dân địa phương kể: “Chúng tôi nhờ cái đình mà hàng năm Tết về lại gặp được nhau nơi chốn cũ, cùng ôn lại những kỷ niệm thủa bé thơ, khi cánh đồng bao la cò bay thẳng cánh”. Hay nhất là vào đầu năm đình vẫn tổ chức lễ cúng Kỳ Yên rất lớn, lễ này vốn cầu cho mùa màng bội thu mà nay dù xung quanh toàn cao ốc, lễ hội vẫn được duy trì. Đó là dịp mà người ta nhớ về tiên tổ và lịch sử của mình.

Lại nói về Tết năm con chuột. Có mấy người thường đào ao nuôi cá, trồng lúa ở chỗ những dự án treo tâm sự: “Chúng tôi mấy đời làm nông, thấy đất để hoang hóa thì tiếc, xin với chủ dự án cho canh tác, khi nào xây dựng, chúng tôi xin trả. Họ đồng ý, thế là thuê người đào ao, cày ruộng. Chỉ tiếc rằng vì hoang hóa nhiều, lúa trồng lên chuột bọ ăn hết”.

Có người hỏi vì sao lại có năm Tý, năm con chuột? 12 con giáp toàn là những con vật rất đẹp và hùng dũng như hổ, gà, trâu, rồng… bỗng dưng lọt vào một chú chuột, có phải để nhắc nhở con người ta đừng bao giờ quên những con vật nhỏ bé, đôi khi tưởng như là có hại nhưng thực ra vô hại? Chỉ cần trong nhà có cái chum, cái sập thì chuột chẳng làm gì được. Ngoài cánh đồng, nào chim nào rắn săn mồi, trong nhà có mèo đuổi bắt… lũ chuột nói cho cùng cũng chỉ dám lượm những thứ của rơi vãi của người đời mà thôi. Chuột cũng biết sợ. Nếu đàn chuột thấy đồng loại bị bẫy, chúng liền dắt díu nhau bỏ đi nơi khác kiếm ăn. Có người ở thành phố, thường đem thức ăn thừa cho chuột ở trong công viên ăn. Cô này nói rằng chuột thành phố đói ăn, không được như chuột nông thôn. Bằng chứng là bao nhiêu mẩu bánh mì quẳng ra, vừa quay đi đã biến mất.

Nguyễn Bỉnh Khiêm có bài thơ vịnh về con chuột. Ông tố chuột rất ghê, nhưng chuột ở đây là một hình tượng văn học, đại diện cho những kẻ chỉ biết đục khoét công sức của người nông dân, những kẻ đánh cắp sức lao động của người nông dân.

Bài “Ghét chuột” của Nguyễn Bỉnh Khiên có những câu: “Ôi! Xưa bậc thánh nhân/ Dạy dân trồng ngũ cốc/ Cha mẹ được phụng thờ/Vợ con được săn sóc”. Nhưng than ôi: “Chuột lớn sao bất nhân?/ Gậm khoét thật thảm độc/ Đồng ruộng trơ rơm khô/ Kho đụn kiệt gạo thóc/ Khó nhọc nông phu than/ Đói gầy nông phụ khóc/ Sao dám khinh mạng dân?/ Phá hoại thật tàn khốc”.

Xem ra những con “chuột lớn” trong xã hội mới là những kẻ đáng sợ gấp nhiều lần so với đàn chuột kêu lít chít ngoài đồng xa. Với loại chuột nhỏ bé, người dân nhìn nó với sự trìu mến và hài hước, nổi tiếng là bức tranh Đồng Hồ “Đám cưới chuột”. Còn với loại “chuột lớn” thì tư tưởng là tiêu diệt dứt khoát không thể tha. Trong bài thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm răn: “Quấy nhiễu mất lòng người/ Tất bị người xé xác/ Thây phơi khắp thị thành/ Thịt quạ diều rỉa bóc/ Khiến cho lớp dân tàn/ Cùng an hường hạnh phúc.”  (Ghét Chuột) (Bạch Vân thi tập)

Tôi có người quen cứ dịp Tết là thích đi du lịch, bảo: “Quanh năm làm việc rồi, Tết nhất đi đó đây, nghỉ ngơi”. Số là chị này giám đốc doanh nghiệp, chẳng có nghỉ hè nghĩ lễ gì nhiều, mỗi năm nghỉ dài nhất chính là dịp Tết. “Thường phải tầm mồng Mười nhân viên mới tập trung đông đủ, mới có đơn hàng” - chị giải thích. Kết quả là 10 năm trời Tết chị đều đi du lịch.

Người mẹ già thương con, động viên con gái đi chơi, ấy vậy mà năm nay cũng nhắc khéo: “10 năm rồi cô không về quê ăn Tết rồi đấy nhé”. Cô con gái ơ hơ: “Năm nào con chả về, nào hè, nào thu”. Bà mẹ mới bảo: “Cả năm ở nhà, mà Tết vắng thì cũng như không”. Hóa ra, cái Tết không thể so được với cái gì. Về nhà cả chục lần, nhưng Tết không về thì với mẹ của cô cũng như chưa về!

Vì sao mẹ già lại trọng cái Tết như vậy? Đó là nhìn cảnh nhà bên, chiều Ba Mươi con cái quây quần bên mâm cỗ, đứa lo nấu ăn, đứa lau nhà, cháu chắt chạy theo bà. Mẹ già đứng bên dậu nhìn qua, lòng không khỏi ngậm ngùi. Mẹ không cần quà mà mẹ cần đứa con vào lúc năm hết Tết đến.

Những năm tôi còn nhỏ, nghe người ta ví von rằng không có cái gì mất mát lại bằng như “mất Tết”, không có cái gì kết thúc mà buồn hơn “hết Tết”.

Chúng tôi làm việc ở cơ quan trong thành phố, mỗi người một phương, gần Tết thì chia tay nhau mỗi anh em một ngả. Theo lệ, ngày cuối năm cả cơ quan vẫn thức trắng đêm để gói bánh chưng làm quà, cho anh em mỗi người một cặp đem về quê. Nghe thì thấy hơi ngược đời, chở gỗ về rừng, đem bánh chưng về nông thôn. Nhưng đó là tấm lòng của đồng nghiệp gửi về cho mẹ già ở quê, dẫu biết lúc này ở nơi quê xa các mẹ cũng ngồi bên nồi bánh chưng chờ đàn con từ thành thị trở về.

Cho nên mới có câu hỏi: “Có gì vui như Tết?”.

12/2019

T.N.A

Gửi bình luận

Gửi Làm lại